Man of vrouw? De genderbender is het allebei, en geen van beide

Foto ANP

Miley Cyrus noemt zich genderfluïde. In modeshows lopen mannen in vrouwenkleren en in Londen opende een warenhuis een genderloze afdeling. De genderbenders breken door, ook commercieel gezien.

In februari liep hij als enige man mee in de vrouwenmodeshow van het populaire Amerikaanse ontwerpduo Proenza Schouler, even daarvoor stond hij gekleed in vrouwenmode in het transgender-modeblad Candy. Tussendoor loopt het Nederlandse model Jelle Haen (21) ook nog volop shows in traditionele mannenkleding.

Ook in het dagelijks leven voelt Haen zich zowel mannelijk als vrouwelijk. Vrouw worden wil hij niet. “Ik walg totaal niet van mijn lichaam. Alleen voor de buitenwereld zou een geslachtsverandering iets uitmaken, ikzelf zou me er niet anders door voelen. Ik ben geen vrouw, ik ben geen man, ik ben Jelle.”

Je hoeft niet te kiezen

Door de coming out van Caitlyn Jenner – voorheen bekend als Bruce Jenner – werd het onderwerp ‘gender’ begin juni in één klap op de kaart gezet.

Tegelijk is er ook steeds meer aandacht voor een onbekendere groep die niet transgender is, maar ‘genderfluïde’. Ze hangen ergens tussen de twee seksen in, of maken gewoon helemaal geen onderscheid. “Nogal eens werden transgenders in de media afgespiegeld als zielige mensen die vast zitten in het verkeerde lichaam en die na een geslachtsoperatie nog lang en gelukkig leefden”, zegt Margriet van Heesch, cultuurwetenschapper verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. “Nu horen we gelukkig ook iconen die zeggen dat je helemaal geen keuze hoeft te maken tussen de twee seksen.”

Een van die nieuwe iconen is actrice Ruby Rose. Sinds het derde seizoen van serie Orange Is The New Black op Netflix verscheen, is ze een van de meest besproken mensen op internet. Tegen de Amerikaanse Elle zei ze: “Ik ben geen man en ik voel ook me niet echt vrouw, al ben ik natuurlijk wel als vrouw geboren. Ik zit ergens in het midden.” Haar 3,4 miljoen volgers op Instagram lijken er in elk geval geen moeite mee te hebben.

Ook popster Miley Cyrus omschrijft zichzelf de laatste tijd steeds vaker als gender fluid. “Ik wil geen jongen zijn, ik wil eigenlijk gewoon niets zijn”, zei ze onlangs tegen het gay magazine Out. In Nederland is er politicoloog en schrijver Mounir Samuel – voorheen Monique – die weliswaar haar naam veranderde en haar haren kortwiekte, maar weigert in het hokje ‘man’ gestopt te worden.

Nieuw is het niet

Gender fluïditeit is natuurlijk niets nieuws; Grace Jones, Boy George en David Bowie waren in de jaren zeventig en tachtig al androgyn.

Genderfluïditeit is natuurlijk niets nieuws; Grace Jones, Boy George en David Bowie waren in de jaren zeventig en tachtig al androgyn.

Commerciële bedrijven springen hier ook op in, en dan vooral in de mode. Op de catwalk geldt genderbendensinds twee seizoenen als een van de belangrijkste thema’s.

In Londen was het de inkopers van warenhuis Selfridges opgevallen dat mannen steeds vaker op de vrouwenafdeling winkelden, en vice versa. Daarom openden ze dit voorjaar een genderloze afdeling, waarin mannen- en vrouwenmode van merken als Comme des Garçons en Haider Ackermann door elkaar hangt. In Amsterdam werd begin dit jaar de winkel Nobody Has to Know geopend: een genderloze modewinkel, met uniseks kleding van het gelijknamige eigen merk, aangevuld met andere merken. En het loopt. Oprichter Hannah van Dijck (26): “Eerst kwamen de vrouwen en de voorlopers, modestudenten bijvoorbeeld, maar nu komen ook heteromannen steeds vaker iets kopen.”

Waarom er juist nu zoveel aandacht is voor transgenders en genderfluïditeit? “Er wordt voor het eerst op écht hoog niveau gesproken over de rechten van deze mensen”, zegt Margriet van Heesch. “In Nederland kan men sinds kort de sekse in het paspoort eenvoudiger wijzigen, ook zónder eerst een geslachtsoperatie te ondergaan. Er is meer keuzevrijheid en dat is een optimistisch signaal. Mode en optimisme gaan samen.”

Gimmick?

De opkomst van social media heeft ook meegespeeld in de acceptatie van genderqueers”, zegt Van Heesch. Het is absoluut sympathiek dat het Amerikaanse warenhuis Barneys vorig jaar een campagne met Valentijn de Hingh en zestien andere transgenders had, maar het leverde ze ook wel erg veel aandacht op. En was de campagne van HEMA uit 2011 waarin Andreja Pejic – toen nog Andrej – push-upbeha’s aanprijsde eigenlijk geen gimmick? Jelle Haen: “Ik hoop dat alle merken die mij inhuren het niet als een stunt zien, maar dat er écht iets aan het veranderen is in de maatschappij.”