Twintig jaar geleden kwam de Tour heel even tot stilstand

Het peloton passeert het monument voor Fabio Casartelli tijdens de twaalfde etappe van dit jaar. Foto EPA / Sebastien Nogier

Normaliter wacht de Tour op niemand en raast het peloton almaar voort, blind voor valpartijen en lekke banden. Maar op 18 juli 1995 – vandaag exact twintig jaar geleden – gaat die uitspraak voor even niet op. Iedereen is op dat moment met zijn gedachten bij Fabio Casartelli, die enkele uren daarvoor om het leven kwam.

Het gebeurt ergens vlak voor het middaguur, in de afdaling van de steile Portet-d’Aspet. Het peloton maakt zich die dag op voor misschien wel de zwaarste rit van die ronde, met vijf beklimmingen in de steile, grillige Pyreneeën. En zoals wel vaker is het bloedheet, die vijftiende etappe.

De Col de Portet d’Aspet is de eerste beklimming; de renners zijn dan nog geen veertig kilometer op weg. Er wordt redelijk rustig begonnen, zo herinnert oud-renner Erik Breukink zich in zijn column in NRC Handelsblad. Breukink rijdt dat jaar zijn negende Tour en maakt de val van dichtbij mee. Hij schrijft:

“Net voor de top werd er gedemarreerd. Er werd doorgereden en het peloton reageerde. Het ging meteen voluit de afdaling in. Na enkele kilometers had ik echt het gevoel: jezus, wat gaat dit hard.”

Dunne straaltjes bloed

Drie kilometer van de voet van de berg – de afdaling is dan al grotendeels achter de rug - gaat het mis. In een flauwe bocht naar links kan de dan 24-jarige Casartelli zijn fiets niet onder controle houden. Met een snelheid van een kleine 90 kilometer per uur slaat hij met zijn hoofd tegen een granieten blok.

Meteen is duidelijk dat het mis is. Casartelli ligt in foetushouding op het hete asfalt en is buiten bewustzijn. Zijn linkerarm hangt slap over zijn dijbeen en op het wegdek zoeken dunne straaltjes bloed hun weg bergafwaarts. Het is een beeld dat de hele wereld overgaat en sindsdien in het collectieve wielergeheugen gegrift staat.

Bekijk hier de televisiebeelden die vlak na de val werden gemaakt. Pas op, deze beelden kunnen als schokkend worden ervaren.

Foto ANP

De moeder van Casartelli en zijn toenmalige ploegleider, Hennie Kuiper, zoeken troost bij elkaar na de herdenking bij het Casartelli-monument in 1997. Foto ANP

Binnen enkele seconden schieten de doktoren Casartelli te hulp. Ze brengen hem over naar het ziekenhuis in Tarbes. Maar oud-renner Hennie Kuiper, de ploegleider bij het team van de Italiaan, ziet al snel dat het mis is. Tegen NRC zei hij destijds:

“Hij bewoog, maar toen zijn gezicht helemaal blauw werd, voelde ik dat het afgelopen was.”

Het peloton weet van niets

Anderhalf uur na aankomst in het ziekenhuis overlijdt Fabio Casartelli, de olympisch kampioen van 1992, aan zijn verwondingen. De etappe is dan nog bezig en veel renners zijn nog niet op de hoogte van het ongeval. Juichend komt Richard Virenque in Cauterets over de streep na een solo van ruim 200 kilometer.

Pas na afloop op de persconferentie wordt een breed lachende Virenque geconfronteerd met de dood van Casartelli. Ineens slaat zijn stemming om:

“Als ik dit eerder had geweten, had ik minder risico’s genomen in de afdaling en was ik ook niet op het erepodium gaan staan.”

De dag na die noodlottige afdaling van de Portet-d’Aspet rijdt het peloton met een slakkengangetje. Na acht uur rijden de zes overgebleven renners van Casartelli’s ploeg Motorola gezamenlijk over de streep. Een van hen is Lance Armstrong, die twee ritten later zijn tweede rit in de Tour wint. Met twee vingers gericht naar de hemel passeert hij de streep.

Foto ANP

Fabio Casartelli is Erik Dekker net te snel af in de olympische wegwedstrijd van 1992. Foto ANP

Debat over helmplicht laait op

In de dagen en weken daarna doet de dood van Casartelli het debat over een helmplicht weer oplaaien. Het dragen van een helm is dan namelijk nog niet verplicht en bovendien niet erg populair. Renners vinden de helmen te zwaar en te warm. Maar sommige doktoren beweren dat een helm het leven van Casartelli had kunnen redden.

Uiteindelijk duurt het nog acht jaar totdat wereldwielerbond UCI het dragen van een helm verplicht. En er is nog een dodelijk slachtoffer voor nodig. Pas nadat de Kazak Andrej Kivilev in 2003 overlijdt door een val in Parijs-Nice wordt de helmplicht ingevoerd.