‘Obama maakt wereld gevaarlijker’

Neoconservatief wil Iran ook na het deze week gesloten nucleair akkoord desnoods bombarderen.

Iraniërs gingen dinsdagavond juichend de straat op nadat een historisch nucleair akkoord was gesloten met onder andere de VS, waardoor veel sancties tegen Iran worden ingetrokken. Foto ATTA KENARE/AFP

Barack Obama en John Bolton zijn het vrijwel nooit eens, maar ze hebben één ding gemeen, zegt Bolton: ze zijn geobsedeerd door Iran. Bolton ziet in Iran een destructieve macht in het Midden-Oosten, die desnoods met geweld van een atoomwapen afgehouden moet worden. „En de president”, zegt Bolton, „wil al zes jaar een verdrag sluiten met Iran, om te laten zien dat zijn visie op buitenlandse politiek werkt. Hij heeft eindelijk bereikt wat hij wil.”

John Bolton (66) werkt bij de conservatieve denktank American Enterprise Institute in Washington. Hij was staatssecretaris van Buitenlandse Zaken en VN-ambassadeur tijdens het presidentschap van George W. Bush. Deze week was een moeilijke voor Bolton. Het akkoord tussen de VS, Iran en vijf andere wereldmachten over beheersing van het nucleaire programma kwam er, ondanks Boltons jarenlange verzet.

Door het akkoord worden de voorraden verrijkt uranium beperkt, sluiten veel gascentrifuges en zal naleving van de afspraken gecontroleerd worden. „Dit is het krachtigste akkoord dat we konden sluiten”, zei Obama.

„Het is gedaan”, zegt Bolton. „Voor Iran is nu de weg vrij om een kernwapen te ontwikkelen. De garanties over de opslag van uranium en plutonium, en over inspecties, zijn te mager. En Obama kan alle acties van het Congres met een veto blokkeren.”

De echte pijn zit ook ergens anders. Hier werd niet alleen een akkoord gesloten, hier werd een wereldbeeld ten grave gedragen. In de tijd dat Bolton voor Bush werkte, deelde de Amerikaanse regering de wereld in goed en kwaad in. Goed waren de bondgenoten. Kwaad, dat was aanvankelijk de ‘As van het Kwaad’: Irak, Noord-Korea en Iran. Bolton, een gestaalde conservatief met een opvallende, witte snor, werd het gezicht van die wereldvisie.

Bolton breidde de As in mei 2002 hoogstpersoonlijk uit in een speech (Voorbij de As van het Kwaad), met ‘schurkenstaten’ als Libië, Syrië en Cuba. Met die landen, zei Bolton, onderhandel je niet. Die leg je je wil op. „Verdragen en overeenkomsten”, zei hij destijds, „zijn onvoldoende garantie tegen terreur die door staten gesteund wordt”. Met Iran werd een akkoord gesloten, met Cuba herstelde Obama vorige maand de diplomatieke betrekkingen.

Bolton, nu: „Het is riskant dat Obama van die lijn is afgestapt. Hij maakt de wereld alleen maar gevaarlijker. Teheran krijgt een einde aan de sancties, wordt een grotere speler in het Midden-Oosten. En er zijn te weinig garanties dat niet alsnog aan een bom gewerkt gaat worden.”

Valt de wereld nog wel in te delen in de overzichtelijke schema’s van weleer? „Het Midden-Oosten is ingewikkelder geworden”, erkent Bolton. „Regeringen falen, terreurgroepen duiken overal op. Maar dat is ook de schuld van Amerika, dat zich terugtrekt uit de wereld. Toen Obama de troepen uit Irak terughaalde, ontstond daar chaos. Ik voorzie nu alleen maar meer instabiliteit in de regio.”

Hoewel John Bolton zich primair richt op Obama – „een typische Europese sociaal-democraat, die vindt dat Amerika te sterk, te succesvol is” – moet hij ook in zijn eigen partij de neoconservatieve zaak verdedigen. Bolton adviseert onder meer de Republikeinse presidentskandidaten Ted Cruz en Bobby Jindal. Hij overwoog lange tijd zich zelf te kandideren voor 2016. Ook onder Republikeinen heerst oorlogsmoeheid en een afkeer van de Bush-jaren.

Het verzet tegen de Iran-deal onder Republikeinen is vrijwel unaniem, al kan het Congres, dat de partij domineert, er weinig tegen uitrichten. Er is onenigheid over wat er wél moet gebeuren. Bolton weet het wel: de Iraanse nucleaire installaties bombarderen. Het liefst door de VS, en als dat niet gaat, door Israël. „Als er in 2017 een andere president zit, liggen hopelijk ook de militaire opties weer op tafel.”

De voorverkiezingen in de Republikeinse partij worden een krachtmeting tussen de interventionisten (Cruz, Lindsey Graham, Jeb Bush) en de isolationisten (Rand Paul, met name). Bolton: „Het debat over onze buitenlandse koers is wel beslist. Rand Paul heeft geen schijn van kans op de nominatie, en de andere kandidaten geloven, net als ik, in een robuuste buitenlandse politiek.”