Dit heeft Iran te bieden

Cinema

„Bedenk hoe verschrikkelijk het zou zijn als Iran daadwerkelijk de wereld zou overnemen en we gebombardeerd zouden worden met kwalitatieve filmhuisfilms in plaats van die onzin uit Hollywood”, twitterde de Libanese satiricus Karl Sharro enkele dagen geleden. Het was een reactie op de zoveelste alarmerende tweet van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu over de nucleaire deal met Iran, die waarschuwde dat Iran „de wereld wil overnemen”. De Iraanse filmkunst is een van de meest opmerkelijke culturele verworvenheden sinds de Islamitische Revolutie. „Dankzij het verbod op thema’s zoals seks en geweld, die voor Hollywood onontbeerlijk zijn, heeft Iran films geproduceerd die een unieke poëtische kunstzinnigheid en universele aantrekkingskracht bezitten”, schrijft Michael Axworthy in Empire of the Mind. Zo won Asghar Farhadi in 2011 en 2012 een Oscar én een Golden Globe met A Separation, een echtscheidingsdrama dat laat zien hoezeer de maatschappelijke verhoudingen in Iran zijn gestagneerd. Het is bijzonder hoe Iraanse regisseurs als Jafar Panahi, Abbas Kiarostami en Mohsen Mahkmalbaf hebben een eigen filmtaal hebben ontwikkeld. Hun spel met fictie en werkelijkheid is een manier om de censuur te misleiden en tegelijkertijd politiek stelling te nemen. Dat is niet zonder risico. Panahi kreeg in 2010 zes jaar celstraf, later omgezet in een filmverbod voor twintig jaar, omdat hij een documentaire zou hebben willen maken over de omstreden herverkiezing van president Ahmadinejad in 2009. Maar dit weerhoudt Panahi er niet van films te blijven maken. Sinds het verbod heeft hij drie films voltooid en het land uitgesmokkeld. Zijn laatste film, Taxi Teheran (2015), won een Gouden Beer.

Historische cultuurschatten

Iran barst van de indrukwekkende bezienswaardigheden, zoals eeuwenoude tuinen, pleinen en moskeeën die getuigen van het glorieuze verleden van het Perzische Rijk. Een van de topattracties is de ruïnes van Persepolis, 2.500 jaar geleden de hoofdstad van het Perzische Rijk. Of neem het imposante centrale plein van Isfahan dat de sjah in de 17de eeuw liet bouwen. Ten tijde van de zijderoute werden in de aangrenzende bazaar goederen uit de hele wereld verkocht. Ook nu kom je ogen tekort. Toch trekt het land maar weinig toeristen. Het slechte imago van Iran schrikt veel mensen af. Omdat Iran is afgesloten van het internationale betalingsverkeer kun je nergens pinnen. De opheffing van de sancties moet hier verandering in brengen. Maar vanwege de kledingvoorschriften en het alcoholverbod zal Iran een bestemming voor liefhebbers blijven.

Medisch toerisme

Het is in Teheran en andere grote steden in Iran een normaal onderdeel van het straatbeeld: meisjes met verband op hun neus. Een neuscorrectie is populair onder jonge Iraanse vrouwen. Voor ongeveer 1.500 euro heb je in Iran al een nieuwe neus. Botox-behandelingen zijn ook zeer goedkoop. Vanwege de lage kosten van de gezondheidszorg is Iran een populaire bestemming voor medisch toerisme. Volgens de Iraanse Organisatie voor Cultuur, Handwerk en Toerisme is de sector het afgelopen decennium met 20 tot 25 procent gegroeid, mede dankzij een versoepeling van de visumregels. In 2012 kwamen 200.000 mensen voor een medische ingreep naar Iran. Het gaat vooral om mensen uit de vijftien buurlanden van Iran, waar de kwaliteit van de gezondheidszorg vaak slechter is. Dankzij gedegen medische opleidingen heeft Iran bekwame artsen. Op sommige gebieden, zoals biotechnologie, behoort het land zelfs tot de wereldtop.

Komedie en satire

Hoewel Iraniërs hun belang voor de wereldgeschiedenis vaak overdrijven, kunnen ze ook om zichzelf lachen. Een van de beste voorbeelden is het boek Haji Baba van Isfahan, dat in 1824 werd gepubliceerd door de Britse diplomaat James Morier die zes jaar in Perzië woonde. De satirische roman gaat over de avontuurlijke reizen van een kapperszoon uit Isfahan. Morier zet de Perzen neer als een laf en oneerlijk volk met een gewelddadige en decadente cultuur. Hij deed dat met zoveel gevoel voor de taal en gewoontes, dat ze in Perzië dachten dat het boek was geschreven door een Perzische schrijver met een Engels pseudoniem. Het boek groeide uit tot een klassieker. Tegenwoordig heeft iedere tv-zender in Iran wel een satirisch programma, maar daarin worden politiek en andere gevoelige onderwerpen zorgvuldig vermeden. Interessanter zijn de Iraanse comedians uit de omvangrijke diaspora in Amerika en Groot-Brittannië, zoals Maz Jobrani en Omid Djalili, die misvattingen over Iran op de hak nemen.

Rijke literaire traditie

In welk ander land worden eeuwenoude dichters aanbeden als popsterren? Saadi, Rumi en Hafez zijn alomtegenwoordig in Iran. Deze middeleeuwse filosofen en dichters, exponenten van de mystieke soefi-islam, fungeren als een soort spirituele gids. Hun gedichten, die destijds commentaar gaven op het religieuze, politieke en persoonlijke leven aan het hof, bezitten nog altijd een groot moreel gezag. Er wordt wel gezegd dat elk huishouden twee boeken heeft: de Koran en een boek van Hafez. De laatste wordt gelezen, de eerste niet. De oude meesters hebben navolging gekregen van moderne schrijvers, die in hun werk reflecteren op de turbulente gebeurtenissen van de 20ste eeuw. Grote namen zijn onder meer Sadegh Hedayat (De Blinde Uil), die kritiek levert op de invloed van religie in Iran, en Shahriar Mandanipour (Censuur), door The Guardian een van de grootste schrijvers van onze tijd genoemd.

Mode

Het laatste waar Iran mee geassocieerd wordt is mode. Op straat zijn vrouwen verplicht een hoofddoek en manteau (lange overjas) te dragen, wat elke vorm van creativiteit de kop in lijkt te drukken. Maar niets is minder waar. Veel Iraanse vrouwen zijn zeer stijlvol gekleed, waarbij ze de grenzen van het toelaatbare opzoeken. Die grenzen zijn in de loop der tijd behoorlijk verschoven. In de jaren tachtig was make-up nog verboden, wat streng werd gecontroleerd door de modepolitie. Lippenstift werd met een scheermesje verwijderd. Die strijd hebben de moraalridders allang verloren. De hoofddoeken zijn gebleven, maar ze worden steeds modieuzer en er steekt ook steeds meer haar onderuit. Het resultaat is een soort Parisien-look uit de jaren vijftig. Google maar eens op Tehran Street Style, dan zie je hoe creatief vrouwen omgaan met de beperkingen.

Culinaire belevenis

Weinig mensen associëren Iran met lekker eten. Er zijn ook weinig Perzische restaurants in Nederland, volgens restaurantsite Iens welgeteld 25 (ter vergelijking: 323 Turkse). Dat is opmerkelijk, want dankzij de rijke Perzische hofcultuur heeft de Iraanse keuken veel te bieden: heerlijke kebab (letterlijk: gebakken vlees) die niets te maken heeft met smakeloze spiesen die hier in de snackbar te krijgen zijn; verse specerijen zoals saffraan, komijn, munt en koriander; veel granaatappel (een eeuwenoud symbool voor liefde en vruchtbaarheid); en zalige toetjes met noten, rozenwater en oranjebloesem. Maar wellicht dat deze omissie langzaamaan wordt rechtgezet. Want de belangstelling voor de Midden-Oosterse keuken groeit, mede dankzij de Israëlisch-Britse kok Yotam Ottolenghi. Zijn afkomst weerhoudt hem er niet van inspiratie te halen in Iran.