‘Wesp wordt bedreigde diersoort’

Dit werd gezegd op RTV Noord en vervolgens door tal van nieuwssites overgenomen.

illustratie tamara pruis

De aanleiding

Het gaat slecht met de wesp, klonk een alarmerend radio-item op RTV Noord. Ecoloog Jan Doevendans kwam aan het woord. Vroeger zag hij, aan het einde van de zomer, regelmatig wespennesten „zo groot als skippyballen”. Die ziet hij al jaren niet meer, er zijn tegenwoordig veel minder wespennesten. Doevendans vermoedt dat dit komt door het gebruik van insectenbestrijdingsmiddelen in de landbouw. Wespen eten insecten en die zijn er gewoon steeds minder, redeneert hij. De kop die RTV Noord boven het artikel zette luidde: ‘Wesp wordt zeldzame diersoort’. Het bericht werd overgenomen op onder meer NU.nl en Telegraaf.nl onder de kop ‘Wesp wordt bedreigd’. Ook Q-music wijdde er een item aan.

Met hommels en bijen gaat het ook slecht, dat is al langer bekend. Maar hoe zit het met de wesp, wordt die inderdaad bedreigd? En waardoor dan?

Waar is het op gebaseerd?

Doevendans is ecoloog en heeft een buitenbedrijf in Groningen. Hij haalt onder meer ongewenste wespennesten weg. Hij baseert zijn uitspraken op eigen waarneming, zegt hij aan de telefoon. Echt onderzoek heeft hij niet gedaan, in de zin dat hij niet op regelmatige momenten op specifieke plekken wespen heeft geteld. „Het is belachelijk”, vervolgt hij verontwaardigd, „er worden dus geen gegevens verzameld over wespen. Straks is het helemaal mis met de wesp en dan hebben we er geen data over!” Ook hij wil weten hoe het precies met de wesp zit.

En, klopt het?

Eerst even een belangrijk onderscheid: een wesp is geen bij. Met sommige bijen gaat het slecht omdat er te weinig van hun voorkeursbloemen groeien. De wesp is een roofdier. Die leeft van andere insecten. Dus dat het slecht gaat met sommige bijen maakt niet dat het logisch is dat het ook slecht gaat met de wesp.

Empirisch bewijs voor hoe het met de wesp gaat is er Nederland niet, bevestigt Ruud van Kats die bij onderzoeksinstituut Alterra voor de Universiteit van Wageningen gespecialiseerd is in wespen en bijen. Hij ziet nog geen reden tot alarm, maar wuift de eigen waarneming van Jan Doevendans ook niet weg. Eigen waarnemingen zijn vaak heel nuttig, vindt hij, maar een gefundeerde uitspraak kun je er niet op baseren.

In België houden ze meer wespencijfers bij dan in Nederland. Evolutiebioloog Tom Wenseleers van de Katholieke Universiteit Leuven weet te melden dat ze in België vorig jaar 10 keer minder wespennesten hadden dan in een ‘normaal’ jaar. Maar wat is een normaal jaar? Ook in België hebben ze het aantal wespen niet over een lange periode onderzocht.

De Britse onderzoeker Michael Archer deed dat wel. Hij ontdekte dat het aantal wespen van jaar op jaar enorm verschilt. Schommelingen zijn dus heel normaal. Maar veel van zijn onderzoek dateert uit de jaren 70 en is dus niet zomaar op 2015 toe te passen.

Wenseleers denkt dat de conclusie dat de wesp bedreigd wordt overtrokken is. Dat er vorig jaar zo weinig waren is bijvoorbeeld goed te verklaren door het weer, zegt hij. In februari 2014 was er een warme periode, waardoor de koninginnen al vroeg in actie kwamen. Een nieuwe koude periode overleefden ze niet.

Het is niet aannemelijk dat de voedselvoorziening van de wesp in het geding is, vindt Wenseleers. „Wespen zijn niet zo kieskeurig in hun voedsel. Ze eten inderdaad andere insecten, maar ook etensresten of ander afval dat mensen achterlaten.”

Conclusie

Ecoloog Jan Doevendans ziet de laatste jaren minder wespen. Helaas worden er in Nederland geen officiële tellingen bijgehouden. In België werden vorig jaar veel minder wespen gesignaleerd dan in andere jaren, maar uit langjarige studies van enkele decennia geleden bleek dat het normaal is dat het aantal wespen flink schommelt. Dus dit zegt te weinig om een stevige conclusie op te baseren. Daarom komen wij voor nu uit op het oordeel ongefundeerd.

Ook een bewering zien langs komen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt