VN-tribunaal MH17 duurt veel te lang

Slecht voor de nabestaanden: een eindeloos proces, meent Hans Wiegel.

Vandaag is het precies een jaar geleden dat vlucht MH17 werd neergeschoten. Een ramp. Deze krant wijdde daar afgelopen zaterdag een indrukwekkende special aan. Ik heb er hier zo’n vijf keer over geschreven. Tijd nu voor een terugblik, het opmaken van de stand van zaken en de vraag: hoe nu verder?

Eerst moesten de lichamen van de overledenen worden geborgen. We brachten ze naar huis .De wijze waarop dat is gebeurd was indrukwekkend. Stijlvol, door de eenvoud van de plechtigheden in Eindhoven. Ontroerend ook de reis naar Hilversum, met alle meelevenden langs de route, schreef ik op 30 juli.

Daarna zijn bijna alle lichamen geïdentificeerd, een zware en emotionele taak die veel tijd heeft gekost. Een veel onzekerder fase brak aan: het onderzoek naar de toedracht van de aanslag, het gebruikte wapentuig, de verantwoordelijken voor het gebruik daarvan. De Onderzoeksraad voor Veiligheid ging aan de slag. Het eindrapport zal dit najaar verschijnen.

Ik schreef daar eerder ongeduldig over. Maar ik begrijp ook dat zorgvuldigheid het allerbelangrijkst is. Wat mij eind augustus vorig jaar wel onaangenaam verraste was de uitspraak van de vicevoorzitter van de Onderzoeksraad dat de uitkomsten van het gedane onderzoek „absoluut niet gebruikt mogen worden in welke procedure dan ook om schuldigen op te sporen en te vervolgen”. Hoezo?

Terwijl de uitkomst van het werk van de Onderzoeksraad over een paar maanden publiek zal worden gemaakt, zullen besluiten moeten worden genomen over de vervolging en het berechten van de schuldigen. Ook hier is veel voorbereidend werk gedaan. Het Openbaar Ministerie zei vorige week dat men vergevorderd is met het vinden van wettig en overtuigend bewijs. Terecht zei de minister-president vorig jaar juli: „Het recht moet zijn loop krijgen”.

Hoe kan dat het best? Dat is de juridische en politieke vraag op dit moment. Minister Koenders (Buitenlandse Zaken) liet een maand geleden weten dat Rusland volledig zal meewerken aan het onderzoek naar de toedracht van de ramp. Maar zal dat ook gelden voor de berechting van de verantwoordelijken? Zal dat ook gelden voor het uitleveren van hen die verdacht zijn?

Die vraag klemt temeer omdat onze regering gekozen lijkt te hebben voor een procedure van een speciaal VN-tribunaal. Hoe zal Rusland zich opstellen als de Veiligheidsraad zich daarover moet uitspreken? De kans op een Russisch en Chinees veto daar is groot. Dan leert het verleden dat zo’n VN-tribunaal vele jaren kost en soms ook niets oplevert. Professor Sluiter, hoogleraar internationaal strafrecht, mr. Knoops, internationaal strafrechtadvocaat en anderen oordelen daar negatief over. Zij bepleiten een proces bij de gespecialiseerde rechtbank in Den Haag.

Regering en parlement zullen hier naar mijn mening een uitspraak moeten doen met als inzet: de vraag hoe het recht het best zijn loop zal kunnen krijgen. De nabestaanden hebben er recht op dat een proces niet op de lange baan komt. Zij hebben nu al een jaar in grote onzekerheid verkeerd.