‘Netjes, die tunnel van El Chapo, al ruikt het er wel wat muf’

De tunnel waardoor de Mexicaan Joaquín Guzmán ontsnapte, was van alle gemakken voorzien. Genoeg werk voor een man of tien.

De verlichte tunnel kwam uit in de douche

Er wordt in Mexico al gegrapt dat halverwege de tunnel zelfs een vestiging van fastfoodketen Taco Bell zat, zo professioneel is de tunnel waardoor Joaquín El Chapo Guzmán een van de zwaarst bewaakte gevangenissen in Mexico uit wandelde. En ja, hij wandelde: de anderhalve kilometer lange tunnel is 1,70 meter hoog. Drugsbaron El Chapo (De Korte) meet 1,68 meter.

Guzmáns ontsnapping is spectaculairder dan in de meeste films. De tunnel van anderhalve kilometer begint in de cel van de man die een van de meest gezochte criminelen ter wereld was, en nu weer is. In de hoek van die cel, aan het einde van de gang op de afdeling die is gereserveerd voor lui van zijn kaliber (vlucht- en staatsgevaarlijk), staat een van de basisrechten voor alle gevangenen in Mexico: een muurtje naast de douche, voor de privacy. In de cel hangt een beveiligingscamera, en die filmt precies dat muurtje.

Op zaterdagochtend stapt Guzmán even voor negen uur de douche in. Hij tilt een ijzeren rooster omhoog, en stapt in een gat van een centimeter of vijftig breed. Hij klimt een ladder af, door een schacht van tien meter lang recht naar beneden, netjes afgetimmerd en met een houten ladder stevig bevestigd aan de wand.

Die wand is van keihard kalksteen. De tunnel is met zwaar materieel uitgehakt, hoog genoeg voor Guzmán om er rechtop doorheen te lopen, en breed genoeg om er rails in aan te leggen. Daarover rijdt een omgebouwde motor met voorop een groot, vlak gedeelte waarmee zand en steen kan worden afgevoerd. Naast de verlichting aan het plafond door de hele tunnel loopt een ventilatiesysteem.

Guzmán heeft er misschien doorheen gerend, maar lopend zou hij er ongeveer twintig minuten over hebben gedaan. Aan het einde moest hij weer zo’n schacht van tien meter omhoogklimmen. Aan die kant is journalist Jan-Albert Hootsen woensdag als enige Nederlander even binnen geweest, in een groepje van ongeveer twintig journalisten. Hootsen, die voor onder meer Newsweek, Fox News Latino en Trouw werkt vanuit Mexico, kreeg tien minuten van de autoriteiten. Niet genoeg om het hele complex te zien, wel voor een indruk van de tunnel. Hij moest denken aan de Limburgse mergelgrotten, vertelt hij. „Of een 19de-eeuwse mijn. De muren van de tunnel waren een beetje grof uitgehakt, maar het was redelijk strak. Het rook er wel heel muf en het was er ontzettend stoffig en benauwd. Maar alles was netjes afgezet met houten balken. Er lagen zuurstofflesjes, en een jerrycan chloor. Misschien om de kalk zacht te maken.”

Hootsen begon waar Guzman eindigde: in een nephuis met twee ruimtes op een heuvel met uitzicht op de gevangenis. Het is niet meer dan een paar muren met een dak. Alleen gebouwd om de graafwerkzaamheden uit het zicht te houden.

Onder dit ‘huis’ is een ruimte uitgegraven van 30 vierkante meter, schat Hootsen. „Een flinke kamer, helemaal gestut met houten palen en betonnen muren. Daar staat een enorme elektrische installatie om alles van stroom te voorzien: de boren, het ventilatiesysteem en de verlichting in de tunnel.” Vanuit die kamer liep de schacht naar de tunnel.

Journalist Hootsen, zelf 1,96 meter, klom daar woensdag naar beneden. Bang dat de hele boel zou instorten was hij niet. „Met mijn lengte was het onhandig, verder was ik alleen een beetje zenuwachtig of die houten ladder me zou houden. Die ging tien meter kaarsrecht naar beneden. De tunnel zelf leek me heel stevig, het is er honderd procent steen.”

Guzmán zat amper zestien maanden in de Altiplano-gevangenis, in plaats van de minimaal 300 jaar die de Mexicaanse autoriteiten voor hem in gedachten hadden. In die korte tijd is deze enorme operatie op poten gezet – duidelijk geen eenmansactie. Hootsen schat dat een man of tien aan de tunnel werkten. „Ingenieurs hebben hier berekend dat het mogelijk is zoiets voor elkaar te krijgen met twee teams van twee gravers, die elkaar afwisselen. En dan is er nog het ‘personeel’ aan de oppervlakte, dat bijvoorbeeld het zand afvoerde en de locatie bewaakte.”

Het ministerie van Binnenlandse Zaken suggereert dat ook mensen binnen de gevangenis Guzmán geholpen moeten hebben. Zijn ontsnapping is hoe dan ook een blamage. De weer ontsnapte tunnelgraver trekt een lange neus naar de Mexicaanse regering. Zijn aanhouding werd juist gevierd als een cruciale overwinning in de strijd tegen de drugshandel. En president Enrique Peña Nieto zei toen dat een nieuwe onstnapping van Guzmán „meer dan betreurenswaardig” zou zijn: „onvergeeflijk”. Aan die uitspraak wordt hij deze week in Mexicaanse media vaak herinnerd.

Nu zijn ongeveer tienduizend agenten naar El Chapo op zoek, onder wie 500 man in gespecialiseerde teams. Er is een beloning van ruim 3,5 miljoen euro op zijn hoofd gezet. Ook de Amerikanen, die hem vorig jaar aanhielden, zeggen mee te zoeken.

Joaquín Guzmán zal op zijn beurt proberen zijn gehavende kartel weer te leiden. Hij wordt in elk geval niet gezien als een man die gaat rentenieren, ook al staat hij volgens Forbes op de veertiende plaats van de lijst met rijkste mensen ter wereld. Hij zou een vermogen hebben van een miljard dollar.