In de nieuwe steentijd geven de straten licht

Met recyclen en vernieuwen biedt bestratingsproducent Excluton de crisis het hoofd.

Bestratingsproducent Excluton investeerde 28 miljoen in de ontwikkeling van vernieuwende en duurzame stenen. Foto Rien Zilvold

Stijgende grondstofprijzen, minder woningbouw en overheden die bezuinigen op infrastructuur: de economische crisis is niet voorbijgegaan aan de bestratingsbranche. De sector verloor sinds 2008 23 procent omzet. En de zware jaren zijn nog niet voorbij: het ministerie van Infrastructuur en Milieu trekt tot 2017 1,2 miljard euro minder uit dan in de afgelopen drie jaar. Veel gemeenten bezuinigen op onderhoud van wegen, bleek onlangs uit onderzoek van Nieuwsuur. Zo besteedt Leiden er 2,6 miljoen euro minder aan en Nijmegen 1,3 miljoen euro.

Gevolg is dat bedrijven, mede door de toestroom van zzp’ers, vaker werk uitvoeren onder de kostprijs. Met alle gevolgen vandien: in 2013 ging 10 procent van de bestratingsbedrijven in Nederland failliet, volgens Bouwend Nederland.

Patent op olivijn

Bestratingsproducent Excluton – omzet 52 miljoen euro (2014); 170 werknemers; winst 244 duizend euro (2013) – in Druten in Gelderland gooide het over een andere boeg. In plaats van te bezuinigen stak Excluton sinds het begin van de crisis 28 miljoen euro in vernieuwing en het duurzamer maken van het bedrijf.

„We namen het strategische besluit te gaan werken volgens het cradle to cradle-principe: zoveel mogelijk hergebruiken. In plaats van deel te nemen aan de prijsoorlog zijn we gaan innoveren”, zegt directeur Dolf le Conge Kleyn, die leiding geeft aan het duurzaamheidsprogramma.

Commercieel directeur Rob Nijenhuis: „Onder de prijs werken is dom en achterhaald. Dat hou je niet lang vol. Sinds dit jaar moeten alle overheden duurzaam inkopen, dus hebben we ingezet op innovatie en duurzaamheid. De stijgende grondstofprijzen hebben ook een rol gespeeld bij dat besluit.”

Het bracht nogal wat veranderingen met zich mee. Zo patenteerde Excluton het mineraal olivijn, een grondstof die CO2 absorbeert. „In een wijk met duizend huizen heb je 100.000 vierkante meter bestrating nodig voor wegen, trottoirs en parkeerplaatsen”, aldus Le Conge Kleyn. „Als je daar stenen met een toplaag van olivijn neerlegt, staat dat gelijk aan het CO2 absorberend vermogen van drieduizend bomen van veertig jaar oud.”

Water doorlatende steen

De productie van de steen is volgens Excluton door hergebruik van materialen ook milieuvriendelijker dan die van een traditionele steen: 12 kilo CO2/m2 tegenover 19 kilo CO2/m2. De steen, circa 10 procent duurder dan een gewone klinker, is nu anderhalf jaar in productie en in enkele gemeenten toegepast. Nijenhuis: „Het vergt tijd om bestuurders mee te krijgen. Men denkt traditioneel. Deze steen is bijvoorbeeld wat groener.”

Ook elders werd de CO2-uitstoot verminderd. Zo gebruikt het bedrijf geen nieuw zand en grind meer, maar voornamelijk gemalen puin. De locaties in Appeltern en Waalwijk werden gesloten en overgeplaatst naar Druten. „Dat bespaart brandstof, want opslag, productie en distributie zijn nu geconcentreerd op één locatie”, aldus Le Conge Kleyn.

In het laboratorium van Excluton zijn nieuwe producten ontwikkeld, zoals reflecterend betonsteen. Wie daar in het donker overheen rijdt, laat de bestrating oplichten door koplampen of fietslamp. „Ik schat dat dat 10 procent scheelt aan straatverlichting”, aldus Le Conge Kleyn.

In het laboratorium zijn ook water doorlatende stenen te zien. Nijenhuis: „De laatste twee jaar is er veel te doen over zware regenval en binnensteden die daardoor onder water komen te staan. Maar daar bestaat echt al een oplossing: stenen die water doorlaten en stenen waar het water langsloopt doordat ze aan de zijkant inkervingen hebben. Alleen kost die oplossing geld: als je het probleem van overstromingen in binnensteden wilt voorkomen, moet je voor 10 miljard euro aan bestrating vervangen.”

Hetzelfde geldt voor tuinen, aldus Nijenhuis. „ Alleen denkt de consument er niet aan, omdat hij er geen voordeel van ziet. Zonnepanelen op je dak, dat zie je terug in een lagere energierekening. Dat geldt niet voor waterdoorlatende stenen in je tuin. We hopen op een perceptiewijziging bij consumenten: dat ook een duurzame buitenruimte hip wordt.”

Excluton studeert nog op stenen die zonne-energie kunnen opslaan, op lichtere stenen en geluidabsorberende stenen.

Le Conge Kleyn: „Lichtere stenen vergen minder brandstof, vervoer en materiaal. Stenen die energie opslaan, kunnen via deductieplaten elektrische auto’s opladen op parkeerplaatsen, maar ook lantaarnpalen van energie voorzien.” Het bedrijf zoekt nog een gemeente die een nieuw te bouwen woonwijk ter beschikking wil stellen als proeftuin voor dit soort stenen.

Wat hebben vernieuwing en duurzaamheid het bedrijf inmiddels gebracht? „De winst staat nog steeds onder druk, maar onze omzet is de laatste jaren stabiel”, zegt directeur Nijenhuis. „Ik denk dat die investering van 28 miljoen zich in tien, vijftien jaar terugverdient door alle nieuwe technologie die op stapel staat.”