Column

Hoe vertel je een MH17-verhaal?

MH17-nabestaande laat haar nieuwe motor zien.

Een jaar geleden huilden we samen en volgden we met onbegrip het nieuws over de MH17-ramp. Daarna ging het leven door. Hoe is dat voor de mensen die al een jaar lang iedere dag iemand moeten missen?

Zondagavond zagen we op RTL4 het programma, MH17: OverLeven na de vlucht. Helemaal afkijken was lastig. Foto’s van slachtoffers werden in groot formaat op een soort vliegtuigbasis neergezet. De nabestaanden vertelden over hun verdriet. Er was vooral ruimte voor emotionele antwoorden op de emotionele vragen. Ik adviseerde een vriend die een van de slachtoffers kende niet te kijken.

Maar kan het dan ook goed voelen om naar zoiets te kijken? Hoe moet het dan wel?

Woensdagavond was het de beurt aan SBS6 om nabestaanden aan het woord te laten in de MH17 -special: Het dorp dat zes mensen verloor. De pijn, het verdriet en gemis werden vastgelegd, zei de presentatrice letterlijk. En ook: „Een jaar later voelen ze nog dagelijks het gemis van dit geliefde gezin dat plotseling van de aardbodem verdween.” Wow, nog steeds? Een jaar later voelen ze het nog steeds? Dat taalgebruik. En die achtergrondstem. Waarom voelde het zo akelig?

Het was gewoon een veel te simplistische presentatie van iets moeilijks en ongrijpbaars. We moesten machteloos toezien hoe pijnlijk het leven voor die mensen was. Omdat de nadruk op hun verdriet lag, konden we ze niet begrijpen. Wíj hadden dit niet meegemaakt. Maar juist omdat we tegelijkertijd zo meevoelden wilden we dichterbij ze komen. We wisten alleen niet hoe.

Regisseur Michiel van Erp wist dat wél. Gisteravond liet hij met zijn NPO-documentaire MH17: Het verdriet van Nederland zien dat je zulke gevoelige verhalen op een betere manier kunt vertellen. Want als jou iets misdadigs is aangedaan, vraagt de agent op het bureau ook niet hoe je je voelt, maar wat er in detail is gebeurd. De focus was niet: hoe was het voor je? Hij wilde alleen weten wat de feiten waren, de emoties vloeiden daar oprecht uit voort. Wat gebeurde er toen het vliegtuig werd neergeschoten? Nou, zei een Oekraïense vrouw die erbij was: mensen dwarrelden als blaadjes naar beneden. Hij nam ons mee naar het dorp, hij stelde ons voor aan de Oekraïners die erbij waren. Oh ja, zíj zijn natuurlijk ook voor altijd beschadigd, dacht je.

Hij liet zien hoe de nabestaanden, ook als ze al decennialang in hetzelfde huis wonen, op verschillende manieren rouwen. En toonde ook het lugubere van zo’n gebeurtenis. Een tante die nog hoopt op het duimpje van haar vierjarige omgekomen nicht, omdat ze die altijd zo omhoog stak als ze iets goed vond.

De nabestaanden vertelden eerlijk wat er gebeurde in hun leven: zó is het dus om steeds te moeten wachten op nieuwe lichaamsdelen. Zó is het dus om veel geld te erven. Maar de hoofdvraag van de docu boeide ook: hoe was het om in persoonlijke en tegelijkertijd nationale rouw te zijn? Heel subtiel zag je de ongemakken. Niets werd je opgelegd. In alle rust kwamen de beelden op je af.

De verschillen tussen de gezinnen, hun achtergronden, hun openheid – het was menselijk en leerzaam. Alleen met de Van Erp-aanpak moet je dit soort zware verhalen willen vertellen.