De politie slaat terug: charmeoffensief op Facebook

Filmpjes drijven de politie steeds vaker in het nauw: op sociale media stellen burgers politiegeweld aan de kaak. Tijd voor een tegengeluid, vindt de politie. De politievakbond zet persoonlijke verhalen en foto’s van steekwonden online.

Omstanders filmen een arrestatie in Amsterdam.

„Het spijt me dat mijn radio soms te hard staat”, schrijft agent ‘Rick’ op de Facebookpagina van politievakbond ANPV. „De stem van Phil Collins maakt het voor mij makkelijker om even niet te denken aan die 19-jarige jongen die zijn eigen polsen doorsneed, omdat zijn familie met hem brak om zijn homoseksualiteit.” Zijn persoonlijke verhaal over de moeilijkheden van het politievak werd gisteren ruim 20.000 keer gedeeld.

Op dezelfde Facebookpagina plaatste de vakbond afgelopen weekend ook al beelden van steekwonden die een agent had opgelopen na een worsteling met een 17-jarige in Leerdam. De beelden leidden tot duizenden reacties, overwegend positief. En ook van weblog GeenStijl kreeg de politie deze week steun. Met crowdfunding haalde het 15.000 euro op voor een agent die was veroordeeld tot betalen van een schadevergoeding omdat hij een inbreker in het been had geschoten.

Het waren de sociale media die de politie de afgelopen weken in het nauw dreven. Filmpjes van de arrestatie van Mitch Henriquez, waarschijnlijk overleden door politiegeweld, leidden tot rellen in de Schilderswijk in Den Haag. En nu zijn het de sociale media die de politie gebruikt om de beeldvorming over haar weer om te buigen naar het positieve.

„We wilden gewoon een tegengeluid laten horen”, zegt voorzitter Geert Priem van politiebond ANPV. „Overal op internet worden filmpjes gedeeld met geweld dóór politie. Nu is het tijd om te laten zien dat er ook geweld is tégen politie.” Agenten hebben volgens hem last van de recente negatieve beeldvorming. Ze worden terughoudender, angstiger op straat, bang om na een actie op non-actief te worden gezet. „We willen laten zien dat agenten ook mensen zijn.”

De agent als boeman of als beste vriend. De strijd om de beeldvorming wordt nu op het scherpst van de snede gevoerd. De politie móét wel, zegt Henri Beunders, hoogleraar ontwikkelingen in de publieke opinie aan de Erasmus Universiteit. „De politie heeft het vertrouwen van burgers nodig. Alleen al omdat een groot deel van het werk, zoals aanhoudingen, is gebaseerd op tips van diezelfde burgers.”

Realityseries en persberichten

Lang had de politie haar beeldvorming redelijk onder controle. Na alle negatieve publiciteit die de IRT-affaire in de jaren 90 bracht werd een flink communicatieapparaat opgetuigd. De politie betaalde mee aan realityseries op tv voor meer begrip, persberichten zag ze één op één verschijnen in de krant en haar communicatiebeleid veranderde van reactief naar proactief. En op de site van de politie staan filmpjes waarin agenten vertellen over hun betrokkenheid. Een bedreigde wijkagent werd laatst door de politie exclusief geïnterviewd over zijn kant van het verhaal.

Technologische vernieuwingen wist de politie daarbij vaak in haar voordeel gebruiken. Dat ging zo met de komst van radio, tv en later met bewakingscamera’s. Beelden van de hooliganrellen in Beverwijk en de ‘kopschoppers’ in Eindhoven werden gebruikt in de rechtszaal. Camera’s, zegt Beunders, gaven de politie een gevoel van grip op de openbare ruimte.

Maar met die laatste vernieuwing, sociale media, weet de politie minder goed raad. Smartphones, Facebook en Youtube hebben vooral de burger meer macht over beeldvorming gegeven. Alles wordt gefilmd, en doorgestuurd, en bewerkt. Ze hebben de burger op het gebied van beeldvorming geëmancipeerd. Ze hebben tot een tegenrevolutie geleid.

Maar bovenal, zegt Beunders, maken sociale media de beeldcultuur onvoorspelbaar. „De camera’s op smartphones gaan pas aan als er op straat al een probleem is. De aanleiding van een arrestatie zie je nooit, waardoor politie per definitie de boeman lijkt.” Onzekerheid over de echtheid van beelden maakt het voor de politie nog moeilijker de strijd om de beeldvorming te winnen. Foto’s kunnen worden bewerkt, filmpjes van politiegeweld zijn soms ouder dan ze lijken. „Er is een chaotische toestand ontstaan waarin de kern is: de politie is de boosdoener.”

Het eerste controleverlies over haar beeldvorming ervoer de politie bij in Hoek van Holland in 2009, toen een man door een politiekogel om het leven kwam en beelden van de rellen rondgingen op sociale media. Beelden van gewelddadige arrestaties leidden in Ferguson, Baltimore en New York tot rellen en ook de stenen gooiende jongeren in de Haagse Schilderswijk werden door filmpjes van politiegeweld gedreven.

Dan maar terugfilmen, hebben agenten in Londen en New York gedacht. Daar zijn agenten positief over experimenten met ‘bodycams’: een cameraatje op de outfit van een agent gaat aan als die iemand staande houdt. Ook de Nederlandse politie wil ermee experimenteren. Het gevoel on stage te zijn leidt tot disciplinering, zegt Beunders. „Agenten houden zich eerder aan hun geweldsinstructie en ook burgers gedragen zich braver.”

‘Bodycams’ geen oplossing

Toch ziet hij hierin niet de oplossing. „Nu is de mondelinge getuigenis van een agent voldoende voor een veroordeling. Straks moeten er beelden bij, waarvan een ander zal zeggen dat die zijn gemanipuleerd.” Je geeft het gezag ermee deels uit handen. „De strijd om de beeldvorming wordt er alleen maar mee versterkt.”

Voorlopig richt politievakbond ANPV zich op terugslaan in de sociale media. Met succes, gezien de vele reacties. En, soms ietwat onder de gordel. Die hartekreet van agent ‘Rick’, twitterde onderzoeker Peter Burger van Universiteit Leiden, lijkt verdacht veel op het relaas van agent ‘Jill’ uit 2001: ‘Sometimes my stereo is too loud. Andrea Bocelli’s voice makes it easier to forget the wasted body of the young man who died alone in a rented room because his family feared the stigma of AIDS.’

ANPV-voorzitter Priem was zich van de gelijkenis niet bewust. „Dit verhaal is ingestuurd door een collega. We gaan ervan uit dat dit met de beste bedoelingen was.”