Dagkalender van de Wereldliteratuur: een islamitische Gerard Reve

Said el Haji

‘Het wachten is op een islamitisch opgegroeide Maarten ’t Hart’, schreef de columnist Jaap van Heerden in 1993 naar aanleiding van een discussie over integratie, verzuiling en ontzuiling van de islam in Nederland.

‘Het wachten is op een […] islamitische Gerard Reve die de verrukkingen van de homoseksualiteit beschrijft, een Jan Wolkers die wereldse toepassingen vindt voor de wijsheden uit de koran.’ Zeven jaar later verscheen De dagen van Sjaitan, ingehaald als een van de eerste Nederlandse islamitische ontzuilingsromans. Wie was de schrijver van dat boek?

De Marokkaans-Nederlandse Said El Haji (Isoefajen, 1976) was een van de schrijvers die door Van Heerden geprofeteerd werden. Een Reve of Wolkers was hij nog niet – daarvoor miste hij de droge humor en de gebeitelde stijl. Maar zonder te vervallen in larmoyant autobiografisme of eendimensionaal aanklagersproza schetste hij in zijn debuut De dagen van Sjaitan (2000) het dagelijks leven van de islamitische Berbergemeenschap in het fictieve stadje Berkerode (El Haji groeide op in Berkel en Rodenrijs). Het procedé van in elkaar grijpende losse verhalen was bekend uit films als Short Cuts (1993) en Magnolia (1999); El Haji leefde zich even gemakkelijk in in de geest van een orthodoxe imam als in die van een losgeslagen ritueel slachter.

El Haji haalde een boel overhoop; theologisch en sociaal-cultureel, maar ook literair. Vooral dat laatste ging niet zonder tegenslag of misstoot. Wie afwisselend bijbels en modern, kinderlijk en volwassen wil schrijven, moet oppassen dat hij de verschillende registers niet door elkaar husselt. El Haji zag er geen been in om zijn parabelproza te doorspekken met  modernismen en zijn eigentijdse verhalen met archaïsmen. Dat maakt De dagen van Sjaitan stilistisch onevenwichtig, wat wordt versterkt door El Haji’s voorliefde voor overbodige adjectieven en voor niet altijd even functionele ‘mooiklinkwoorden’. De dagen van Sjaitan blijft echter een ambitieus debuut dat óók grossiert in mooie zinnen en verhalen, en dat even verfrissend de bezem door de religie haalt als het werk van Maarten ’t Hart.

Voor meer afleveringen van deze Dagkalender van de Wereldliteratuur, zie The Global Reader.

Pieter Steinz zit op Twitter.