Buiten Frankrijk een hele meneer

President heeft Griekse redding en Irandeal nodig om in eigen land te kunnen overleven

Hollande na EU-top eind juni. In Brussel is hij succesvoller dan in Frankrijk. Foto Philippe Wojazer/Reuters

Tegen het eind van het traditionele televisiegesprek op de Franse nationale feestdag legde interviewer David Pujadas deze week president François Hollande een vraag voor die veel Fransen al langer bezighoudt. Heeft Frankrijk niet „twee presidenten”, wilde hij weten: „de internationale, die initiatieven neemt, die zaken afdwingt” en een „binnenlandse, die er niet in slaagt het vertrouwen te herstellen”.

Terwijl de Franse werkloosheid nieuwe recordhoogten bereikt (6 miljoen werkzoekenden sinds eind juni) en de economie slechts in heel kleine stapjes en deels dankzij overheidsinvesteringen groeit, is Frankrijk buiten de eigen landsgrenzen als vanouds op alle fronten actief.

Het akkoord met de Grieken is deze week in Parijs gevierd als een overwinning van de Franse diplomatie. En dat een akkoord met Iran langer op zich liet wachten dan de Verenigde Staten hadden gewild zou ook komen doordat de Fransen minder haast hadden dan president Obama om een goed resultaat te bereiken.

Naarmate in Duitsland de roep om een mogelijk vertrek van Griekenland uit de eurozone steeds luider werd, nam in Frankrijk het verzet daartegen de laatste weken toe. Een Grexit was en is in Parijs taboe. Om ervoor te zorgen dat de Grieken met bruikbare plannen naar Brussel zouden komen, stuurde het Franse ministerie van Financiën vorige week zelfs begrotingsspecialisten naar Athene om mee te schrijven aan een voorstel waarover kon worden onderhandeld. Franse diplomaten vragen zich nu af waarom dat niet eerder is gebeurd.

„Ik zeg niet dat Frankrijk heeft gewonnen”, concludeerde Hollande, zijn woorden wegend om de relatie met Duitsland niet verder te verstoren. „Europa heeft gewonnen en Frankrijk heeft zijn rol gespeeld.”

Verdrag van Versailles

Een Grieks vertrek uit de euro zou voor de Fransen het begin van het eind van Europese samenwerking zijn geweest, met alle geopolitieke en strategische gevaren van dien. Minister van Economie Emmanuel Macron waarschuwde zelfs al eens voor een „Verdrag van Versailles voor de eurozone”, naar het vredesverdrag dat Duitsland na de Eerste Wereldoorlog rijp maakte voor het nazisme.

De onderhandelingen gingen voor Hollande „over een idee dat groter is dan wijzelf”, te weten: verdere Europese eenwording. Dat sentiment leeft breed in de Franse politiek. Of het land nu door links of rechts wordt bestuurd: tegenover de regels van Duitsland zet Frankrijk, als bemiddelaar tussen noord en zuid, het verheven ideaal van de eenwording. Dat bevestigde de stemming in de Assemblée (zie kader).

Voor Hollande spelen ook electorale motieven een rol. De Griekse premier Tsipras heeft in Frankrijk veel fans, ook in de Parti Socialiste van Hollande. Oud-minister Arnaud Montebourg zei gisteren dat Yanis Varoufakis eregast is bij het jaarlijkse Rozenfeest, een toogdag voor de linkervleugel van de PS.

Hollande is in 2012 op een sociaal-economische agenda verkozen die niet eens zo heel ver af ligt van die van Tsipras. Hij beloofde een eind te maken aan het strikte bezuinigingsbeleid om de begroting binnen de EU-regels te krijgen. „Mijn grootste vijand”, ronkte hij in de campagnes, „is de financiële wereld.”

Onder druk van Berlijn en Brussel heeft Hollande zich bekeerd tot hervormingen om het tekort te verminderen. Maar twee jaar voor verkiezingen waarin hij alle linkse stemmen nodig heeft om überhaupt de tweede ronde te halen, heeft hij met zijn hulp aan Tspiras in eigen partij goede zaken gedaan. Zelfs de zogenoemde frondeurs in de PS, kritisch op alles wat de regering-Valls doet, waren vol lof.

De Gaulle

Bood Frankrijk in de EU tegenwicht aan Duitsland, bij de onderhandelingen over de nucleaire ambities van Iran waren het vooral de Amerikanen die zich in hun voortvarendheid geremd zagen door de Fransen. „Wij willen een deal, zij hebben een deal nodig”, twitterde de Franse ambassadeur in de VS in maart toen een deadline door zijn toedoen werd gemist.

Het beperken van nucleaire proliferatie is al sinds president De Gaulle integraal deel van het Frans buitenlands beleid. Maar nu speelde ook mee dat de Fransen zich zorgen maken over de machtsverhoudingen in de regio. Parijs heeft sterke banden met sunnitische staten als Saoedi-Arabië en vreest een dominante rol van het shi’itische Iran. Tegelijk wil het Franse bedrijfsleven na het opheffen van de sancties graag meedoen op de Iraanse markt.

Het uiteindelijk akkoord biedt volgens Hollande genoeg garanties. En Frankrijk doet nog altijd mee in de wereld. „Wat wij moeten overbrengen, is een idee van Frankrijk”, zei de internationale president tevreden. „Une certaine idée de la France, zoals generaal De Gaulle zei, want een land als het onze mag niet verstarren.”