Zomervakantie? Deze school niet

De ouders zijn enthousiast, de onderwijsinspectie minder. Op bijna alle scholen die flexibele schooltijden beproeven blijven de prestaties achter. De staatssecretaris beslist dit najaar over een vervolg.

Montessoribasisschool Casa in Pijnacker speelt in op ‘de ontwikkelingsbehoefte’ van kinderen. Lestijden en vakanties zijn variabel, het lesprogramma ook. Foto’s David van Dam

De meeste kinderen uit de buurt zijn op vakantie. En anders hebben ze in ieder geval vrij. Maar Feline, Raphaëlle en Robin niet. Die gaan in de zomervakantie gewoon naar school. Vervelend? Hé-lé-maal niet, zeggen de meisjes van 7 jaar oud. Hier mag je ook spelletjes doen, vertelt Raphaëlle. „En van thuishangen ga je je toch alleen maar vervelen.”

De leerlingen zitten op Casa, een tweetalige montessorischool in Pijnacker met 308 leerlingen. De basisschool hanteert flexibele onderwijstijden. Dat betekent dat de school vijftig weken per jaar open is van 8 uur ’s ochtends tot 6 uur ’s avonds. Ouders kunnen zelf bepalen wanneer ze vakantie voor hun kind opnemen – en dat hoeft dus niet in de zomervakantie te zijn. Bovendien hoeven ouders de kinderen niet om 3 uur ’s middags op te halen.

Leerlingen worden hier dan ook niet in een busje gestopt om naar de naschoolse opvang te gaan, vertelt Tessa Wessels, directeur van Casa. Dat is me toch wat, zegt ze hoofdschuddend. Dat gesleep met die kinderen. „En dan moet je ook nog maar een opvang vinden die in lijn is met het pedagogisch beleid van de school. Erg lastig.”

Wessels is naar eigen zeggen een „true believer” van authentiek montessori-onderwijs waarbij leerkrachten inspelen op de „ontwikkelingsbehoefte” van het kind. De flexibele tijden passen goed bij de montessorivisie, zegt Wessels, die vier jaar geleden met twee andere ‘believers’ de school voor kinderen vanaf 3 jaar opzette. „Wij denken dat kinderen zelf moeten kiezen wat ze willen doen.” Ze leren bovendien niet op gezette tijden, zegt ze. Nu is een kind toe aan rekenen, morgenochtend is dat wellicht juist yoga.

Of misschien wil een kind juist even helemaal niets. Omdat het even te veel aan zijn hoofd heeft. Wellicht omdat er problemen thuis zijn. „Dan is het goed om even niet naar school te gaan. Om vervolgens in de zomervakantie de uren weer in te halen.”

Hogere werkdruk

Casa doet samen met tien andere scholen van verschillende signatuur in Nederland mee aan het experiment ‘flexibilisering onderwijstijd’, waarmee toenmalig minister Marja van Bijsterveldt (Onderwijs, CDA) in 2011 begon. Haar idee was het „onderwijs dusdanig te organiseren dat het past bij de wensen van deze tijd”.

Onderzoekers van bureau Regioplan namen het experiment onder de loep en brachten vorig jaar verslag uit. Ze schreven dat ouders enthousiast waren, net als de leerkrachten – al zagen sommigen de werkdruk behoorlijk toenemen.

Maar de onderwijsinspectie, die de scholen ook nauwlettend in de gaten hield, was minder enthousiast. De prestaties van de leerlingen bleven op alle scholen achter. Of dat met de flexibele uren te maken had, weet de inspectie niet. Wellicht hadden niet alleen de allerbeste scholen zich aangemeld voor het experiment.

Hoe dan ook, de inspectie én Regioplan concludeerden: de flexibele tijden vragen veel van de schoolorganisatie. En het idee sluit aan bij de huidige samenleving, zo schreef Regioplan. Wettelijke invoering van deze mogelijkheid zou wenselijk zijn. In het najaar zal staatssecretaris Sander Dekker (Onderwijs, VVD) de Kamer laten weten in hoeverre de pilot aanleiding is om andere scholen ook meer ruimte geven om van de reguliere schooltijden en vakanties af te wijken.

Schone vloeren

Terug naar Casa. In een hal staan tientallen rekken met laarzen; de kinderen mogen in de lokalen alleen op sokken lopen. Dat is schoner voor de leerlingen die de vloer gebruiken om te leren, zegt Wessels. Ze wijst naar kinderen die op de grond winkeltje spelen. Ella uit groep vijf heeft net van Floris een boek gekocht voor twee euro.

Ella en Floris vinden, net als Feline, Raphaëlle en Robin, de school „heel leuk”. Maar er valt ook wat op af te dingen: de verschillende leerkrachten. Het liefst willen de leerlingen twee vaste docenten. En niet telkens iemand anders. „Die nieuwe leraren weten niet altijd precies wat we allemaal doen en dan geven ze opeens les over iets heel anders”, zegt Floris.

Wessels beaamt dat deze klas een lerarenprobleem heeft. „Het is niet altijd even makkelijk om een leerkracht te vinden met de juiste kwalificaties.”

De Casa-directeur wil nog graag even benadrukken dat het goed is voor de economie, die flexibele tijden. „Zo kunnen moeders ook carrière maken.”

Overigens zijn ouders niet verplicht hun kind tot 6 uur ’s avonds te laten blijven. Ze kunnen kiezen tussen een basis- en een totaalpakket. Bij het eerste pakket blijft het kind tot 2 uur op school en plant de school de vakanties. Bij de tweede optie moet een kind minimaal twee dagen tot 6 uur blijven en zijn de vakanties door de ouders zelf te bepalen. De school neemt in dit geval de naschoolse opvang over. De kosten zijn gelijk aan die van een reguliere opvang, zegt Wessels.

In de school ruikt het inmiddels naar kruiden en knoflook. De geur is afkomstig uit de keuken waar de schoolkok roti staat te maken. De jonge kinderen eten daar straks van. De oudere kinderen maken zelf hun eten.

In de kleuterklas heeft een meisje intussen een echt ‘montessoriwerkje’ gepakt. Ze legt keurig een doekje neer, pakt watjes uit een pot en opent een flesje. Driftig begint ze een zilveren servethouder te poetsen. Wessels: „Goed voor de huishoudelijke motoriek.”