Soms zijn agenten juist te voorzichtig met geweld

bestuurskundige

Agenten doen soms rustig aan, omdat ze geen gedoe willen.

Politieagenten zijn geregeld onnodig terughoudend bij het gebruik van geweld, omdat ze bang zijn voor de mogelijke persoonlijke consequenties. Dat blijkt uit de masterscriptie van bestuurskundestudent Rick van Dee. De scriptie is nog niet ingeleverd, maar volgens Van Dees begeleider aan de Vrije Universiteit, bestuurskundedocent Willem-Jan Kortleven, is het een „goed onderzoek” met „interessante bevindingen”.

Het kwalitatieve onderzoek onder een gemengde groep van twintig agenten uit vier steden geeft een indicatie van hoe agenten zich laten beïnvloeden bij toepassing van geweld.

Van Dees conclusie: druk vanuit de maatschappij en filmpjes van agenten op YouTube hebben beperkt effect. Maar interne verantwoording en strafrechtelijke vervolging – die soms mede het gevolg zijn van deze maatschappelijke druk – werken wel degelijk. Van Dee: „In plaats van snel op te treden, zullen agenten eerder een stapje terug doen.”

Wat zeggen agenten daarover?

„Zij vinden het vervelend. Ze zeggen: wij willen ons steentje bijdragen aan de maatschappij, maar het wordt ons lastig gemaakt. We worden voor elke misstap meteen afgerekend. Er wordt snel met het vingertje gewezen. Terwijl ze wel in de gevarenlinie staan. Daarom doen ze soms rustig aan, kijken de kat uit de boom, waardoor onveilige situaties kunnen ontstaan.”

Ze zeggen zelf dat ze wel eens de kat uit de boom kijken?

„Dat merken ze zelf. Een agent vertelde dat hij met een collega bezig was iemand aan te houden. Zijn collega, die kort geleden op de vingers was getikt, bleef staan. Die dacht: ik laat hem door m’n collega oppakken. Ik heb al genoeg problemen gehad.”

Wanneer worden agenten voorzichtiger?

„Vooral als ze iemand aanhouden. Als ze zich moeten verdedigen, zullen ze wel geweld gebruiken. Dan hebben ze een persoonlijk belang. Ze proberen een kosten-batenafweging te maken.”

Heeft de ophef na de dood van arrestant Mitch Henriquez gevolgen?

„Ik heb deze situatie niet meer kunnen voorleggen, maar ik heb wel een idee hoe ze dat zullen interpreteren. Door alle trammelant zullen agenten terughoudender zijn en misschien zelfs verdachten laten lopen.”

Vertelden agenten over het laten lopen van verdachten?

„Ik heb dit niet concreet gehoord, maar het zou een scenario kunnen zijn. Ze zullen eerder voor een veilige situatie gaan.”

Het is toch juist goed als agenten voorzichtig zijn?

„Dat kan. Maar de politie heeft het geweldsmonopolie en nu worden ze bang om op te treden.”

Je ontdekte dat agenten terughoudend worden als kort geleden een collega is berispt of vervolgd.

„Een agent probeert zich in die situatie te verplaatsen. Hoe zou ik het hebben gedaan? Bij bestrafte collega’s komen ze soms tot de conclusie dat ze zelf hetzelfde zouden hebben gedaan. Daarna proberen ze zelf te voorkomen hard op te treden.”

Ook dat kun je positief zien: hoe meer reflectie, hoe beter.

„Maar ze weten de regels niet precies, omdat de politiewet niet concreet is. Er wordt getoetst op proportionaliteit en subsidiariteit. Voor agenten is onduidelijk waar de grens ligt.”

Filmende omstanders hebben geen direct effect, schrijf je.

„Agenten vinden het vervelend, maar als ze ergens staan, zijn ze toch al niet de meest geliefde gasten. Dat ze dan gefilmd worden, nemen ze op de koop toe.”