Rebellenleiders hebben nu een luxeleventje in Moskou

Morgen is het een jaar geleden dat vlucht MH17 boven Oost-Oekraïne werd neergeschoten. Igor Strelkov en Aleksandr Borodaj waren er destijds allebei rebellenleider. Nu zijn ze terug in Moskou.

Aleksandr Borodaj, de voormalig ‘premier’ van de volksrepubliek Donetsk (midden), na een persconferentie over de crash van de MH17. Foto Robert Ghement / EPA

Je kunt hem in Moskou zomaar tegen het lijf lopen: de legendarische rebellencommandant Igor Strelkov. Meestal stapt hij uit een dure zwarte Mercedes, met aan zijn arm een bevallige blondine – zijn kersverse echtgenote.

Op 17 december – zijn verjaardag – trouwde Strelkov (44) met zijn veel jongere assistent Miroslava. Volgens de Russische tabloid Komsomolskaja Pravda werd het huwelijk eenvoudig gevierd, in een klein restaurant, in het bijzijn van genodigden uit de opstandige Donbas. Eregast was generaal buiten dienst Sergej Petrovski, alias ‘brompot’. De voormalige Russische inlichtingenofficier was speciaal overgekomen uit Donetsk voor het huwelijk van zijn voormalige commandant.

Strelkov en Petrovski zijn geen ‘verdachten’, maar het staat wel vast dat het Nederlandse OM de beide mannen graag wil spreken. Een jaar na het neerschieten van MH17 is het onderzoek naar de daders nog in volle gang. En hoewel de Internationale Onderzoeksgroep die de ramp onderzoekt, zich nog niet wil uitlaten over de oorzaak, wijst alles erop dat de Boeing 777 van Malaysian Airlines is neergehaald door een Boek-raket, vanaf het grondgebied van de pro-Russische separatisten.

Niet meer in functie, wel in beeld

De mannen die destijds leiding gaven aan de opstand in de Donbas zijn niet allemaal meer in functie, maar ze zijn bepaald niet uit beeld. Igor ‘Strelkov’ (zijn echte naam is Girkin) moest op 14 augustus om onduidelijke redenen aftreden als militair commandant en ‘minister van Defensie’ van de zelfverklaarde Volksrepubliek Donetsk. Sinds september is de geboren Moskoviet terug in zijn geboortestad. Daar geeft hij interviews, deelt hij medailles uit aan voormalige strijdmakkers en geeft hij leiding aan een ‘hulporganisatie’ die geld inzamelt voor de opstandelingen in het Oosten van Oekraïne.

Voormalig ‘premier’ van de volksrepubliek Donetsk Aleksandr Borodaj is ook terug. Journalisten (onder wie Volkskrant-correspondent Olaf Koens) kwamen hem onlangs tegen in het Moskouse nachtleven. De man die met Nederland onderhandelde over het vrijgeven van de lichamen van slachtoffers, was niet te beroerd om met de journalisten op de foto te gaan. Tegen de Russische krant Novaja Gazeta vertelde hij eerder dit jaar dat hij zijn zakenleven weer heeft opgepakt, en dat hij zijn Porsche Cayenne nodig moet inruilen voor een nieuw model.

Strelkov en Borodaj kenden elkaar van voor de oorlog, beiden schreven voor het nationalistische blad Zavtra (‘Morgen’). Vorig jaar noemde Borodai Strelkov nog ‘zijn vriend’. Nu zijn de twee mannen gebrouilleerd. „Ik beschouw hem als iemand die de handelingsbekwaamheid volledig heeft verloren, iemand die psychisch ziek is”, zei Borodaj over Strelkov. Volgens Borodaj moest Strelkov vorig jaar aftreden omdat hij zijn functie als commandant niet meer kon uitoefenen. Tegen Ekspert Online zei Borodaj dat Strelkov „in de propaganda-oorlog vecht aan de zijde van de vijand.”

Misschien is er sprake van jaloezie. Daar waar Borodaj is teruggekeerd naar de anonimiteit, blijft Strelkov een man van statuur. Tijdens de eerste maanden van de oorlog heeft de propagandamachine van het Kremlin de voormalige FSB-officier opgeblazen tot mythische proporties. In de kleine winkeltjes in de Moskouse metro kun je nog altijd tinnen figuurtjes kopen van de beroemde commandant met het tsaristische snorretje.

Teleurgesteld in het Kremlin

Ondertussen neemt de nationale held openlijk afstand van het beleid van het Kremlin. Strelkov had gehoopt dat het Russische leger zou ingrijpen in de Donbas. Dat gebeurde inderdaad (zij het in het geheim), maar de vurig gewenste aansluiting bij Rusland kwam er niet. De huidige ‘Volksrepublieken’ beschouwt Strelkov als „pionnen” van het Kremlin, zo zei hij in een televisie-interview. Via de twee autonome republieken kan Moskou verdere toenadering van Oekraïne tot het Westen verhinderen. Zo had de romanticus Strelkov het zich niet voorgesteld.

Over MH17 willen beide mannen niet veel meer zeggen. Direct na de crash zei Borodaj tijdens een persconferentie in Donetsk dat de separatisten „geen enkele betrokkenheid” hadden bij de ramp. Strelkov gaf afgelopen september Oekraïne de schuld - al formuleerde hij het wat cryptisch. „Ik weet niet wie de Boeing heeft neergeschoten. Maar het was Oekraïne dat het vliegtuig die kant op heeft gestuurd, en daarmee de voorwaarde voor het neerschieten heeft gecreëerd.”