Een planeetje met bergen van keihard ijs

Voor het eerst weten we (een beetje) hoe dwergplaneet Pluto en twee van zijn manen eruit zien. Het oppervlak van Pluto is relatief jong, minder dan 100 miljoen jaar oud.

NASA heeft gisteravond de eerste close-upbeelden vrijgegeven van de dwergplaneet Pluto en twee van zijn manen. De opnamen zijn gemaakt door de ruimtesonde New Horizons, die afgelopen dinsdag een kort bezoek bracht aan het Pluto-stelsel.

De detailfoto van Pluto toont bergen van drie kilometer hoog

Op de detailopname van het ijsoppervlak van Pluto zijn jong ogende bergen van meer dan drie kilometer hoog te zien. Het bijzondere is dat deze niet uit gesteente bestaan, zoals bergen op aarde, maar uit keihard bevroren water. Opvallend is ook dat in het gebied geen enkele inslagkrater te zien is. Dat betekent dat het terrein ‘geologisch jong’ is, dat wil zeggen: minder dan 100 miljoen jaar oud. Er moeten op Pluto dus processen actief zijn die het oppervlak geleidelijk een ‘opknapbeurt’ geven. Welke processen dat zijn, en waar de benodigde energie vandaan komt, is nog onduidelijk. 

De foto van maan Charon: weinig kraters en veel valleien

Van de grote Plutomaan Charon is een detailrijke overzichtsfoto gepresenteerd. Ook daarbij valt op dat een groot deel van het oppervlak weinig kraters vertoont. Wel zijn op allerlei plaatsen valleien en kloven te zien, waaronder een 6 tot 10 kilometer diepe canyon. Opvallend is verder het donkere gebied bij de noordpool van Charon, waarvan de tint waarschijnlijk voor rekening komt van een dun ‘vernislaagje’ van nog onbekende samenstelling.

Blokkerige foto van maan Hydra: waarschijnlijk bedekt met ijs

Van de kleine Plutomaan Hydra is nu voor het eerst een (blokkerige) foto beschikbaar waarop de vorm van het object herkenbaar is. Het enigszins aardappelvormige object meet 33 bij 43 kilometer. Uit de hoeveelheid zonlicht die het maantje weerkaatst kan worden afgeleid dat het oppervlak ervan waarschijnlijk met bevroren water is bedekt.

Beter beeld is nog onderweg naar de aarde

Een compleet beeld van Pluto en zijn vijf manen geven de getoonde foto’s niet. Dat kan ook nauwelijks, want de ruimtesonde is nog maar net begonnen met het overseinen van alle gegevens die hij tijdens zijn scheervlucht heeft verzameld. Door de grote afstand tot de aarde – een slordige vijf miljard kilometer – verloopt de data-overdracht tergend langzaam. Zó langzaam, dat het nog zeker zestien maanden gaat duren voordat alle opnamen en meetgegevens binnen zijn.

Beelden die New Horizons in de dagen vóór de flyby naar de aarde zond, hadden overigens al verklapt dat Pluto – voor zover we nu weten – inderdaad het grootste object buiten de baan van de planeet Neptunus is. Zijn middellijn is nu vastgesteld op 2.370 kilometer, terwijl eerdere schattingen uitkwamen op ongeveer 2.320 kilometer (ter vergelijking: die van de aarde is 12.742 kilometer). Daarmee staat vrijwel vast dat de dwergplaneet net iets groter is dan zijn belangrijkste concurrent, Eris, die 2.336 kilometer meet. Pluto en Eris hebben nog duizenden soortgenoten, maar die zijn voor het overgrote deel veel kleiner.

De ene dwergplaneet is de andere niet

De iets grotere diameter betekent dat Pluto een geringere dichtheid heeft dan tot nu toe werd aangenomen. Daaruit volgt dat hij minder gesteenten en andere zware materialen bevat dan gedacht. Ook in dat opzicht is het verschil met Eris, die ruim een kwart meer massa heeft, groter geworden. Kortom: nu al is duidelijk dat de ene dwergplaneet de andere niet is. Hoe die grote verschillen zijn ontstaan, is een van de grote vraagstukken die New Horizons moet zien te beantwoorden.

Een ander onopgelost vraagstuk betreft Charon. Met een middellijn van 1.208 kilometer is deze maan eigenlijk absurd groot voor een ‘planeetje’ van deze omvang. Hoe Charon en Pluto zo dicht bij elkaar zijn gekomen, is onduidelijk. Een van de mogelijkheden is dat de twee oorspronkelijk niet bij elkaar hoorden, maar op enig moment schampend in botsing met elkaar zijn gekomen. Daarop zou Charon door Pluto zijn ingevangen, en klonterde het puin dat bij de botsing vrijkwam samen tot de vier andere, veel kleinere maantjes van Pluto. Uit de gegevens die New Horizons verzamelt kan blijken hoe plausibel dit scenario is.