De mannen rond de crash zijn weer terug in Moskou

Morgen is het een jaar geleden dat de MH17 boven Oost-Oekraïne werd neergehaald. Igor Strelkov en Aleksandr Borodaj waren er allebei rebellenleider. Nu leiden ze een luxe leven in Moskou.

Strelkov, hier met rebellen in Novosibirsk, zamelt in Rusland geld in voor de opstand in Oost-Oekraïne. Foto Alexandr Kryazhev/RIA Novosti

Je kunt hem in Moskou zomaar tegen het lijf lopen: de legendarische rebellencommandant Igor Strelkov. Meestal stapt hij uit een dure zwarte

Mercedes, met aan zijn arm een bevallige blondine – zijn kersverse echtgenote.

Op 17 december, zijn verjaardag, trouwde Strelkov (44) met zijn veel jongere assistente Miroslava. Volgens de Russische tabloid Komsomolskaja Pravda werd het huwelijk in besloten kring gevierd, in het bijzijn van genodigden uit de opstandige Donbas. Eregast was generaal buiten dienst Sergej Petrovski, alias Brompot. De voormalige Russische inlichtingenofficier was speciaal overgekomen uit Donetsk voor het huwelijk van zijn voormalige commandant.

Strelkov en Petrovski zijn geen verdachten, maar het staat wel vast dat het Nederlandse OM de beide mannen graag wil spreken. Een jaar na het neerschieten van MH17 is het onderzoek naar de daders nog in volle gang. En hoewel de internationale onderzoeksgroep die de ramp onderzoekt zich nog niet wil uitlaten over de oorzaak, wijst alles erop dat de Boeing 777 van Malaysian Airlines is neergehaald door een Boek-raket, vanaf het grondgebied van de pro-Russische separatisten.

De mannen die destijds leiding gaven aan de opstand in de Donbas zijn niet allemaal meer in functie, maar ze zijn bepaald niet uit beeld. Igor ‘Strelkov’ (zijn echte naam is Girkin) moest op 14 augustus om onduidelijke redenen aftreden als militair commandant en ‘minister van Defensie’ van de zelfverklaarde Volksrepubliek Donetsk. Sinds september is de Moskoviet terug in zijn geboortestad. Hij geeft interviews, deelt medailles uit aan voormalige strijdmakkers en staat aan het hoofd van een ‘hulporganisatie’ die geld inzamelt voor de opstandelingen in het oosten van Oekraïne.

Aleksandr Borodaj is ook terug. Journalisten (onder wie Volkskrant-correspondent Olaf Koens) kwamen de voormalige ‘premier’ van de Volksrepubliek Donetsk onlangs tegen in het Moskouse nachtleven. De man die na de crash onderhandelde over het vrijgeven van de lichamen van slachtoffers was niet te beroerd om met de journalisten op de foto te gaan. Tegen de Russische krant Novaja Gazeta vertelde hij eerder dit jaar dat hij zijn zakenleven weer heeft opgepakt, en dat hij zijn Porsche Cayenne nodig moet inruilen voor een nieuw model.

Strelkov en Borodaj kenden elkaar van voor de oorlog: beiden schreven voor het nationalistisch-monarchistische blad Zavtra (Morgen). Vorig jaar noemde Borodai Strelkov nog ‘zijn vriend’. Nu zijn de twee mannen gebrouilleerd. „Ik beschouw hem als iemand die de handelingsbekwaamheid volledig heeft verloren, iemand die psychisch ziek is”, zei Borodaj over Strelkov. Volgens Borodaj moest Strelkov vorig jaar aftreden omdat hij zijn functie als commandant niet meer kon uitoefenen. Tegen Ekspert Online zei Borodaj dat Strelkov „in de propagandaoorlog vecht aan de zijde van de vijand”.

Misschien is er sprake van jaloezie. Daar waar Borodaj is teruggekeerd naar de anonimiteit, blijft Strelkov een man van statuur. Tijdens de eerste maanden van de oorlog heeft de propagandamachine van het Kremlin de voormalige FSB-officier opgeblazen tot mythische proporties. In de kleine winkeltjes in de Moskouse metro kun je nog altijd tinnen figuurtjes kopen van de beroemde commandant met het tsaristische snorretje.

Ondertussen neemt de nationale held openlijk afstand van het beleid van het Kremlin. Strelkov had gehoopt dat het Russische leger zou ingrijpen in de Donbas. Dat gebeurde inderdaad (zij het in het geheim), maar de vurig gewenste aansluiting bij Rusland kwam er niet. De huidige Volksrepublieken beschouwt Strelkov als „pionnen” van het Kremlin, zo zei hij in een televisie-interview. Via de twee zelfstandig opererende republieken kan Moskou verdere toenadering van Oekraïne tot het Westen verhinderen. Zo had de romanticus Strelkov het zich niet voorgesteld.

Over MH17 willen beide mannen niet veel meer zeggen. Direct na de crash zei Borodaj tijdens een persconferentie in Donetsk dat de separatisten „geen enkele betrokkenheid” hadden bij de ramp. Strelkov gaf afgelopen september Oekraïne de schuld – al formuleerde hij het wat cryptisch. „Ik weet niet wie de Boeing heeft neergeschoten. Maar het was Oekraïne dat het vliegtuig die kant op heeft gestuurd, en daarmee de voorwaarde voor het neerschieten heeft gecreëerd.”