Politiek gebrekkige EU moet steeds terugvallen op trucs...

Na de Griekse crisis verdient de eurozone een volwaardige regering, betoogt Guy Verhofstadt.

Nu het Europese lot van Griekenland herbevestigd is, is het tijd om lessen te trekken uit de afgelopen episode: wat ging er mis? Eén ding staat vast: de Europeanen vergeven het hun leiders geen tweede keer dat ze de eurozone en hun spaargeld in gevaar brengen. ‘Nie wieder’, klinkt eensgezind bij de Europeanen, de Duitsers op kop. ‘Nooit meer’ moet het ordewoord van de EU-instellingen worden die hun manier van werken grondig moeten herzien.

Regeringsleiders mogen dan wel trots zijn over de succesvolle afronding van de onderhandelingen, ze moeten erkennen dat dit niet de juiste manier was om een wereldmunt te besturen. De euro is nu eenmaal niet het gemeenschappelijk landbouwbeleid waar men – zonder gevaar voor de economie – diep in de nacht nog een akkoord kan maken over deze of gene premie voor de koeien. De realiteit is dat als de Europese Centrale Bank de Griekse banken niet ondersteund had, de economische catastrofe zich allang had voltrokken.

Het is ook duidelijk geworden dat een muntunie niet ordentelijk bestuurd kan worden bij unanimiteit, want dan vliegen er vroeg of laat stukken af. Als het vandaag niet met Griekenland is, dan misschien morgen wel met Italië of Portugal. De gewezen Griekse minister van Financiën Varoufakis gaf zelf aan dat Duitsland door de unanimiteitsregel „allesoverheersend” is. Door de manke structuur van de eurozone zijn we naar een clash tussen Noord en Zuid gegaan, tussen een Grieks referendum en dreigend Fins veto. Op dergelijke onstabiele grond kan men onmogelijk een monetaire unie bouwen – dus ook geen gezond economisch klimaat.

Wat tot slot overduidelijk werd, was dat de EU een overtuigende begroting mankeerde, voornamelijk om pan-Europese investeringen uit te kunnen voeren. Het ontbrak daarnaast aan automatische stabilisatoren, zoals een gemeenschappelijk werkloosheidsstelsel en een eengemaakte obligatiemarkt die publieke schulden bundelt. Dit alles zou bestuurd moeten worden door een Europese overheid die volheid van bevoegdheid heeft over grote delen van het economisch, budgettair en fiscaal beleid.

De Griekse crisis wierp haar licht ongenadig op de uitdaging waar we voor staan en altijd genegeerd hebben: vorming van een echte Europese democratie. We hebben crisis bestreden met technische maatregelen zoals de bankenunie of het Europese Stabiliteitsmechanisme. De eurozone verdient echter een volwaardige regering met een begroting, een gemeenschappelijk schuldbeheer en dus ook met een democratische controle op dat beleid. Een muntunie is bij uitstek een politieke creatie. We moeten de overdacht van soevereiniteit die ingezet is, afwerken door democratische en representatieve instellingen te creëren op Europees niveau.