Poetin heeft nu niks meer te maken met mensenrechten

Moskou vindt weg om Europees mensenrechtenhof te negeren.

Moskou kan uitspraken van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg voortaan ook formeel aan zijn laars lappen. Het Constitutionele Hof van Rusland heeft gisteren bepaald dat vonnissen van de rechters in Straatsburg geen betekenis hebben als die strijdig zijn met de Russische grondwet.

Het Kremlin werd door de uitspraak van het Constitutionele Hof op haar wenken bediend. Steeds meer ervaart de Russische regering de Europese conventie, die ze twintig jaar geleden heeft onderschreven, als ballast.

Het grondwettelijke college moest zich over het primaat van de grondwet buigen op verzoek van Doema-leden die het mensenrechtenverdrag ondergeschikt vinden. Het Constitutionele Hof gaf hun gelijk. Het beriep zich op Duitsland waar het Europese verdrag ook geen „directe werking” heeft en de Grundgesetz voorrang heeft. Zij het dat het Europese verdrag in de Bondsrepubliek wel van A tot Z als gewone wet in het rechtssysteem is verankerd, hetgeen in Rusland niet het geval is.

De redenering lijkt strikt juridisch. Maar op de achtergrond gaat het om politiek en geld. Binnen een paar uur nadat het Hof had gesproken, liet het ministerie van Justitie weten dat het dit oordeel zou gebruiken om onder het Straatsburgse vonnis in de zaak-Chodorkovski uit te komen.

Vorig jaar heeft het Europese Hof de Russische staat veroordeeld tot een schadevergoeding van 1,866 miljard euro. Nadat de oliemagnaat Chodorkovski was veroordeeld, werd Yukos belast met hoge boetes en later ook onteigend. Qua omvang was Yukos het eerste olieconcern van Rusland en het vierde ter wereld. Via een fictieve veiling kwam het in handen van staatsbedrijf Rosneft. Dat speelde toen een marginale rol en werd geleid door Igor Setsjin, een vertrouweling van president Poetin. Volgens het Hof in Straatsburg was deze naasting van Yukos niet „fair” en zo in strijd met het mensenrechtenverdrag.

De hoogte van de boete was een schok. Kort voor de veroordeling door Straatsburg had een civiel arbitragehof in Den Haag – Yukos was formeel in Nederland geregistreerd – bepaald dat Rusland de aandeelhouders van Yukos een schadevergoeding van 50 miljard dollar moet betalen.

Het gaat niet alleen om groot geld. Er is ook een politieke kant. Stap voor stap wendt Rusland zich af van de Raad van Europa. De Russische delegatie heeft zich dit jaar teruggetrokken uit de Parlementaire Assemblee van de Raad, nadat die haar stemrecht had opgeschort, bij wijze van reactie op de annexatie van de Krim. Bovendien klinken steeds meer stemmen om helemaal uit de Raad van Europa te stappen. Dan kan Rusland de doodstraf weer invoeren, is een van de hoofdargumenten in Moskou.