Column

Cees volgt boevenpad bij pensioenfondsen

Cees Grimbergen (rechts) in Zwarte Zwanen.

Pensioenfondsen beheren samen meer dan duizend miljard euro. Wat gebeurt er met dat geld?

Journalist Cees Grimbergen maakte zich er in 2013 al eens zorgen over en deze week weer in deel twee en drie van zijn documentaireserie Zwarte Zwanen. Als misdaadverslaggever Peter R. de Vries volgt hij het boevenpad bij de pensioenfondsen, pensioenbeleggers en zakenbanken. Want als iemand 100 euro uit de pinautomaat steelt dan horen we dat maar als iemand 100 miljoen uit pensioenfonds steelt, niet, werd er gisteravond in aflevering drie gezegd.

Iedereen die een bonusje meepikt van ons zuurverdiende centen, kan een bezoek van Grimbergen verwachten. En als hij na binnenkomst wordt gebombardeerd met pensioenwereldjargon dan vraagt hij om een Nederlandse vertaling. Zenuwachtig maakt hij de bonusmannen. Hoofdschuddend kijk je naar dat minilaagje van de samenleving. Wat is dit voor ongezond systeem? Wie zijn deze mensen? En, zou ik die blaffende honden wakker maken als ik op hun stoel zat en zoveel kon verdienen? Ja natuurlijk, denk je. Maar alleen als die wereld ver genoeg van je afstaat. Zijn er eigenlijk veel mensen die zo’n topbaan niet aannemen wegens de ‘moral hazard’?

Gewaagd was het wel, die ad hominem-stijl van Grimbergen. Het versimpelde de droogheid en complexiteit van het onderwerp. Even vergat je dat de serie van de brave Omroep MAX was, zo recalcitrant was het. Maar Grimbergens verontwaardiging was net zo groot als die van de kijker. Het was te veel show én tell. Op Twitter werd dat wel gewaardeerd. #Zwartezwanen was gisteren trending. Mensen reageerden geschokt. De wereld was nog meer verrot dan ze dachten.

Grimbergen was gisteravond niet de enige die ons wilde waarschuwen voor de macht van het grote graaien. In de documentaire, The Yes Men are Revolting, vragen de twee beruchte Amerikaanse activisten Igor Vamos en Jacques Servin aandacht voor de opwarming van de aarde en het gebrek aan wilskracht van machthebbers om er iets tegen te doen. Het past in het rijtje van alle andere wereldproblemen waar ze de afgelopen vijftien jaar als duo aandacht voor hebben gevraagd. Maar The Yes Men gaan niet met een cameraman witte vijftigplussers confronteren met hun immorele gedrag.

Ze lichten de boel op. Ze organiseren neppe persconferenties, namens bijvoorbeeld Shell, nemen dat op en delen de beelden online. Of ze doen zich voor als iemand anders en houden een speech op de bijeenkomst van een grote multinational. Ze blijven net zo lang praten totdat het publiek doorheeft dat hun verhaal niet klopt.

Kortom, ze creëren verwarring en worden dan op grote tv-zenders uitgenodigd om hun verhaal te vertellen. Hun acties zijn uniek en onvergetelijk. Want dat is wel het nadeel van documentaires als Zwarte Zwanen. Frustratie op de bank. En misschien dat je er de volgende dag met collega’s nog even over napraat. Maar een week later ben je het alweer vergeten. Geen reden om dit soort programma’s niet te maken. Graag meer van dit juist. Maar, uhm, zijn The Yes Men ook in te huren?