Ongemak bij ‘Duits Europa’

De keiharde opstelling van Angela Merkel in de onderhandelingen met Griekenland wordt internationaal bekritiseerd. In eigen land lijkt de bondskanselier echter voldoende steun te hebben.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel is zeker van haar zaak. Als er vrijdag in de Bondsdag wordt gestemd over het steunpakket voor Griekenland, is de vertrouwensvraag niet aan de orde. Dat zei ze gisteren meteen na de tumultueuze vergadermarathon in Brussel. Ze gaat ervan uit dat voldoende partijgenoten zullen instemmen met het resultaat, ook zonder dat ze die steun koppelt aan haar eigen positie.

Erg positief was Merkels omschrijving van de deal niet. „De voordelen wegen duidelijk op tegen de nadelen”, zei ze. „Maar papier is ook geduldig. Het gaat er nu om dat de afspraken worden nagekomen.” Ze hamerde erop dat in het compromis zowel de solidariteit van de lidstaten als de eigen verantwoordelijkheid van Griekenland een plek hebben gevonden.

Muiterij dreigde binnen CDU

Vorige week dreigde er nog muiterij in een deel van haar CDU/CSU. Bij het tweede steunpakket, in 2011, stemden de meeste christen-democraten nog voor, maar zo’n honderd van hen zeiden dat ze daar achteraf spijt van hadden en dat ze dat nooit meer zouden doen. Zo’n afgang wil Merkel koste wat kost voorkomen, ook al heeft ze lang niet alle partijgenoten nodig voor een meerderheid in de Bondsdag.

Het verklaart haar harde opstelling in Brussel. Merkel heeft volgens haar critici hoog spel gespeeld, en Europa heeft daarvoor een hoge prijs betaald. Te hoog, vindt de Amerikaanse econoom en Nobelprijswinnaar Paul Krugman. De opstelling van Duitsland heeft volgens hem geleid tot de „totale vernedering” van de Grieken. En dat was, schrijft Krugman in The New York Times, precies wat Merkel wilde.

Vernederend was de eis om met Griekse staatsbezittingen die al jaren wachten op privatisering, een onderpand van 50 miljard euro te creëren als een soort waarborgfonds voor de geldschieters. Het fonds zou in Luxemburg gevestigd worden – of in ieder geval buiten Griekenland zelf – en worden beheerd door de geldschieters. En ook al zijn de scherpste kantjes ervan afgehaald, op Twitter werd massaal gereageerd met de hashtag #ThisIsACoup, dit is een staatsgreep.

Vernederend was ook het voorstel van minister van Financiën Wolfgang Schäuble om Griekenland tijdelijk uit de euro te zetten. De Grieken zouden dan, geholpen door Europa, orde op zaken kunnen stellen en na vijf jaar kunnen terugkeren. Volgens het weekblad Die Zeit heeft Europa met dit onverwachte voorstel „diep in de afgrond gekeken”. Ineens ging het niet meer alleen over de redding van de Grieken, maar ook over het bijeenhouden van Europa en de eurozone. „Als u werkelijk van plan bent Griekenland uit de euro te zetten, zeg dat dan gewoon”, brieste de Italiaanse premier Matteo Renzi.

Europa gaat over compromissen

Axel Schäfer (SPD) vindt de kritiek overdreven. „Er ligt een compromis en dat alleen al is van waarde. Want Europa gaat over compromissen”, zegt Schäfer desgevraagd. „We moeten ons niet verontschuldigen voor een compromis, maar duidelijk maken dat er iets is bereikt.”

Voor Wolfgang Bosbach (CDU) is het onvoldoende. Wat Merkel ook zegt, hij is tegen een nieuw steunpakket. „Iedereen roept dat alles deze keer anders is”, zegt hij in een telefoongesprek vanuit zijn vakantieadres, „Maar ook nu hebben de Grieken op het laatste moment een akkoord ondertekend. Niet omdat ze dat zo graag willen, maar omdat ze wel moeten als ze geld willen hebben.”

Waarom zou een Grexit zo erg zijn, vraagt Bosbach zich af. „Het besmettingsgevaar voor de eurozone is ingedamd. De Griekse economie stelt weinig voor. Die is ongeveer net zo groot als die van de deelstaat Hessen. Maar dan met acht keer meer schuld.”

En het politieke risico van een Grexit? „Dat is er. Maar dan moet je eerlijk zeggen dat je Griekenland altijd zult blijven betalen omdat je niet wilt dat het land uit Europa valt. Hou er dan wel rekening mee dat ook anderen dat ooit zullen willen.”

De tv-zender ARD peilde gisteren de mening van de Duitse bevolking. Iets meer dan de helft (52 procent) steunt de nieuwe hulp aan Griekenland (44 procent is tegen). Maar slechts 18 procent van de Duitsers denkt dat de Grieken zich aan hun afspraken zullen houden. Merkel zei het al: het belangrijkste kapitaal zijn we kwijt geraakt, en dat is het vertrouwen.

Volgens Dietmar Bartsch van Die Linke is Merkel daarvoor medeverantwoordelijk. In een tv-debat zei hij gisteravond dat de bondskanselier dit weekeinde „een Duits Europa” heeft gecreëerd, terwijl iedereen hoopte op „een Europees Duitsland”. Hij is niet de enige die zich daar zorgen over maakt. Op Twitter citeerde iemand columnist Jakob Augstein: we zijn weer de Duitsers waarvoor men ons altijd gewaarschuwd heeft.