Reacties Iraans akkoord: hoop vs ‘historische vergissing’

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu noemt het vanochtend gesloten akkoord over het Iraanse nucleaire programma een “historische vergissing”. Volgens de Amerikaanse president Barack Obama is door de deal juist een einde gemaakt aan de verspreiding van kernwapens in het Midden-Oosten.

In aanwezigheid van Bert Koenders minister van Buitenlandse Zaken haalt de Israëlische premier Benjamin Netanyahu fel uit naar het vanochtend gesloten akkoord over het Iraanse nucleaire programma. Foto AFP/ Ahikam Seri

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu noemt het vanochtend gesloten akkoord over het Iraanse nucleaire programma een “historische vergissing”. Volgens de Amerikaanse president Barack Obama is door de deal juist een einde gemaakt aan de verspreiding van kernwapens in het Midden-Oosten.

In een zojuist afgeronde toespraak laat Obama weten dat hij zijn vetorecht zal inzetten wanneer het Amerikaanse Congres de implementatie van de deal bemoeilijkt. Hiermee waarschuwt hij zijn Republikeinse tegenstanders die zeer negatief staan tegenover een Iraans akkoord.

‘Geen deal betekent grotere kans op oorlog in het Midden-Oosten’

Het akkoord betekent volgens Obama dat Iran “geen nucleair wapen zal ontwikkelen”.

Twitter avatar WhiteHouse The White House The #IranDeal will cut off all of Iran’s potential pathways to a nuclear weapon → http://t.co/3PJ1t0Zk7U http://t.co/Ka3KumcuR9

Volgens de Amerikaanse president heeft Iran toegezegd 98 procent van zijn bestaande voorraad verrijkt uranium, het belangrijkste ingrediënt voor een kernbom, van de hand te doen. De naleving van de afspraken is niet gebaseerd op vertrouwen, zei Obama, maar op verifieerbaarheid.

De president zei verder dat de nationale veiligheid van de Verenigde Staten afhangt van het voorkomen van een Iraans nucleair wapen. Wanneer er onder zijn leiding geen deal was afgesloten dan moesten zijn opvolgers besluiten “om naar militaire middelen te gebruiken om het [nucleaire programma] te stoppen”. Maar wanneer Iran zich niet aan haar afspraken houdt dan kunnen dezelfde sancties weer worden ingezet, aldus Obama.

De Amerikaanse sancties die zijn opgelegd vanwege mensenrechtenschendingen blijven wel in tact. Het akkoord zal volgens Obama niet alle verschillen met Iran oplossen. Zo blijft de Verenigde Staten zeer kritisch over de proxy-oorlogen van Iran in het Midden-Oosten. Daarbij doelt Obama onder meer op de Iraanse steun aan de Syrische president Assad en aan de Houthi-rebellen in Jemen.

Twitter avatar WhiteHouse The White House Full video: Watch @POTUS speak on the historic deal to prevent Iran from obtaining a nuclear weapon. #IranDeal http://t.co/5lP7Kk8xOZ

Opmerkingen Netanyahu tijdens persconferentie met Bert Koenders

De Israëlische premier Netayanhu was al voor de officiële presentatie van het Iraanse akkoord zeer kritisch. De premier vreest dat de deal de weg vrij maakt voor Iran om atoomwapens te maken. “Veel van de beperkingen die zijn opgelegd, zullen worden omzeild”.

Netanyahu maakte deze opmerkingen tijdens een persconferentie in aanwezigheid van minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders die voor een driedaags bezoek is in Israël en Palestina. In een officiële reactie noemt Koenders daarentegen het akkoord een overwinning van de diplomatie.

“Het akkoord biedt kansen en is een overwinning voor de diplomatie dat de partijen een manier hebben gevonden om de internationale zorgen over het Iraanse nucleaire programma weg te nemen. Mijn felicitaties gaan uit naar de onderhandelaars en in het bijzonder naar Hoge Vertegenwoordiger Mogherini, onder wier leiding dit akkoord tot stand is gekomen.”

Later op de dag sprak Netanyahu opnieuw over het akkoord. Hij zei dat de wereld erdoor een veel gevaarlijkere plek is geworden. Ook stelde Netanyahu dat Israël “niet is gebonden aan een deal met Iran” en dat het land “altijd zichzelf zal verdedigen”.

‘Niet gevraagd om liefdadigheid’

De Iraanse president Hassan Rouhani verdedigt het akkoord in een televieuitzending door te benoemen dat zijn land niet heeft gevraagd om liefdadigheid.

“We hebben gevraagd om eerlijke, rechtvaardige onderhandelingen waarbij alle partijen zouden winnen”.

Met het akkoord is volgens de president van de islamitische republiek een “nieuw tijdperk gestart”. In de toespraak bekritiseerde Rohani de “zinloze pogingen” van Israël om een akkoord tegen te houden. De Israëlische premier Netayanhu gaf begin maart nog een toespraak in het Amerikaanse Congres om te waarschuwen tegen een deal over het nucleaire programma. Hij noemde het Iraanse regime vergelijkbaaar met de Nazi’s.

In de Oostenrijkse hoofdstad Wenen noemt de Iraanse minister van Buitenlands Zaken Mohammad Javad Zarif de deal een “historisch moment” en een “nieuw hoofdstuk van hoop”. Volgens zijn Franse collega Laurent Fabius is het akkoord “toereikend genoeg” voor op z’n minst de komende tien jaar. Fabius laat verder weten dat de zes wereldmachten nauwlettend in de gaten houden hoe Iran het geld gaat besteden wat binnenkomt nu de sancties worden opgeheven. De ook aanwezige EU-buitenlandchef Federica Mogherini geeft aan dat de overeenkomst “de weg [kan] openen naar nieuwe internationale relaties”.

Naast Fabius liet ook de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Frank Walter- Steinmeier weten dat hij binnenkort naar Iran vertrekt. Een datum voor dit bezoek is nog niet bekend. De Britse minister van Buitenlandse Zaken Philip Hammond is verheugd over het nucleaire akkoord en wijst tegelijkertijd op de strenge regels waar Iran zich aan moest houden.

“Na meer dan een decennium van moeizame onderhandelingen hebben wij een historische overeenkomst gesloten die strikte limieten en inspecties zal opleggen over het nucleaire programma van Iran”

In een reactie op haar website geeft atoomwaakhond IAEA aan dat zij klaar is om te starten met het bezoeken van de nucleaire installaties in Iran wanneer daar om gevraagd wordt.

Poetin: deal goed voor strijd tegen terrorisme

Ook de Russische president Vladimir Poetin heeft positief gereageerd op het akkoord.

“Ondanks pogingen om scenario’s gebaseerd op geweld te rechtvaardigen, hebben de onderhandelaars een stevige keuze gemaakt ten gunste van stabiliteit en samenwerking.”

De deal helpt volgens Poetin in de strijd tegen terrorisme. Rusland en Iran zijn bondgenoten van de Syrische president Bashar al-Assad en willen dat de internationale gemeenschap harder optreed tegen alle tegenstanders van Assad waaronder de Islamitische Staat (IS). Ook de Syrische president Assad heeft ondertussen gereageerd, hij noemt het akkoord “een belangrijk keerpunt” in de geschiedenis van Iran, de regio en de wereld.

In Wenen liet de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov weten dat Rusland en China zich hard hebben ingezet om zo snel mogelijk het wapenembargo tegen Iran te beëindigen. Volgens Lavrov hebben de Iraniërs “ingestemd met een compromis”, omdat “het Westen erop stond dat het embargo moet blijven.”

Saoedi-Arabië zeer sceptisch over akkoord

Saoedi-Arabië, de belangrijkste rivaal van Iran in de regio, is zeer sceptisch over het nucleaire akkoord. Een Saoedische diplomaat laat aan persbureau Reuters weten dat de deal zeer slecht uitpakt wanneer Iran door het opheffen van de sancties “veel schade kan aanrichten in de regio”.

Meer steun is er vanuit Turkije, een belangrijke handelspartner van Iran. Via een officiële verklaring laat het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken weten dat “volledige uitvoering van het Iraanse nucleaire akkoord essentieel is voor vrede, veiligheid en stabiliteit in de regio”.

Lees ook in NRC Handelsblad : ‘Historisch en riskant akkoord’