Een donkere weervrouw is in Brazilië nog steeds ingewikkeld

Maria Júlia Coutinho is de eerste zwarte weervrouw op de Braziliaanse televisie. Dat ligt gecompliceerd in een land met diepgeworteld racisme.

„ Ik word al mijn hele leven met mijn kleur geconfronteerd”, aldus Coutinho.

In een elegant jurkje, een flinke bos krullen en vol enthousiasme verscheen de eerste zwarte weervrouw van Brazilië begin april op de buis bij de grootste tv zender, Globo. Nu, drie maanden later is Maria Júlia Coutinho (37) het middelpunt van een nationale rel.

Vorige week plaatste Globo (90 miljoen kijkers per dag) een foto van de nieuwe weervrouw op de website. Onmiddellijk verschenen er allerlei racistische reacties onder de foto met teksten als: ‘Ik drink geen koffie, want ik kan niet tegen zwart’ en: ‘sinds wanneer presenteert een aap het nieuws?’

Je zou denken dat in een land met tweehonderd miljoen inwoners, waarvan de helft gekleurd is, niemand meer opkijkt van een donkere weervrouw. Maar kleur ligt ingewikkeld in Brazilië. Aan de ene kant dweept het land met de enorme diversiteit en vermenging die in de loop van de geschiedenis is ontstaan. En zijn Brazilianen trots op hun Afrikaanse culturele erfenis waar de samba en capoeira uit voort komt. Tegelijkertijd is Brazilië een klassenmaatschappij waar sociale status – en kleur – een rol speelt. De bovenlaag van de bevolking is ‘wit’: Brazilianen met Europese, veelal Portugese roots.

Dat geldt ook voor de media: donkere Brazilianen zijn vrijwel onzichtbaar. Het journaal en talkshows maar ook de populaire en invloedrijke telenovela’s (soapseries) zijn overwegend ‘wit’. Zwarte acteurs zijn op één hand te tellen. Meestal in een stereotiepe rol als dief, schoonmaakster of sloppenwijkbewoner.

Een zwarte weervrouw, in het best bekeken journaal, is binnen de Braziliaanse context revolutionair. Druk vanuit de maatschappij, maar zeker het vastgestelde quota van de overheid om meer zwarte Brazilianen in de media en op universiteiten te krijgen speelt hierbij mee.

De racistische posts na Coutinho’s optreden veroorzaakten een schok in de Braziliaanse samenleving. Want hoe ongelijk die ook mag zijn, racisme speelt zich meestal onderhuids af. Onmiddellijk kwamen bekende tv-persoonlijkheden in actie. Ze lieten zich fotograferen met een groot stuk papier met de tekst ‘Somos todos Maju’, wij zijn allemaal Maju (Maria Julia).

Binnen mum van tijd kwam er een landelijke actie op gang en deden een paar miljoen Brazilianen het zelfde. Massaal plaatsen ze ‘wij zijn Maju’-selfies op de website van Globo.

Tv-recensent Mauricio Stycer schreef in zijn wekelijkse column in de Braziliaanse kwaliteitskrant Folha de Sao Paulo: „We schamen ons voor het racisme in onze samenleving, we doen net of het niet bestaat. Maju heeft alle recht van spreken op de nationale televisie.”

Stycer doelde op de anderhalve minuut zendtijd in het journaal die Coutinho ‘kreeg’ om te reageren. „Ik ben niet verbaasd of boos. Ik word al mijn hele leven met mijn kleur geconfronteerd. Deze uitspraken, van een groepje zielige mensen, doen me niets. Mijn ouders hebben me heel strijdbaar opgevoed. Mijn doel is om mijn werk zo goed mogelijk te blijven doen”, aldus een beheerste Coutinho.

Wellicht kan Maria Júlia Coutinho een lans breken voor meer kleur op de Braziliaanse televisie. Globo heeft in elk geval grotere plannen met haar. De vaste nieuwslezers gaan binnenkort op vakantie. Mogelijk dat Coutinho de weerkaart dan vaarwel zegt en doorschuift naar de presentatietafel.