Degelijk, streng en van de juiste kleur

Na een zwakke start heeft Jeroen Dijsselbloem zijn collega’s in de eurogroep ervan weten te overtuigen dat hij de beste is om nog eens tweeënhalf jaar hun voorzitter te zijn.

Minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën, PvdA) blijft tot begin 2018 voorzitter van de groep van negentien eurolanden. Foto’s Yves Herman/Reuters en John Thys/AFP

Europese politici stemmen liever niet, want dat levert maar winnaars en vooral verliezers op. Dus als het even kan, praten ze door tot ze consensus hebben bereikt.

Maar gisteren moesten ze wel stemmen: er waren zich twee kandidaten voor het voorzitterschap van de eurogroep. Jeroen Dijsselbloem kreeg ongeveer tweederde van de negentien stemmen, zijn Spaanse concurrent Luís de Guindos de rest. De Nederlandse minister van Financiën was al enkele maanden aardig zeker van zijn herverkiezing voor nog eens tweeënhalf jaar voorzitterschap. Een reconstructie.

21 januari 2013

Alleen de Spaanse minister Luís de Guindos stemt tegen de benoeming van Dijsselbloem tot voorzitter van de eurogroep, het overlegorgaan van de ministers van Financiën van de eurolanden. Het gaat hem niet om Dijsselbloem persoonlijk. Spanje vindt zichzelf onderbedeeld in Europese hoge posities en is daarom tegen elke hoge benoeming, dus ook tegen deze.

Eerste grote ‘klus’ voor Dijsselbloem is de redding van Cyprus, in maart 2013. Hij maakt een fout. De eurogroep spreekt af dat Cypriotische spaarders moeten meebetalen aan het reddingsfonds van het eiland. Na afloop zegt Dijsselbloem tegen persbureau Reuters dat dit wat hem betreft nieuw beleid is: niet alleen de overheid betaalt, ook de sector zelf. Paniek op de beurzen en bij spaarders. Dijsselbloem erkent in het Europees Parlement dat zijn woorden onhandig waren. Geen goed begin als voorzitter, stelt heel Brussel vast.

Hierna gaat het beter. De vergaderingen zijn onder Dijsselbloem zowat de helft korter dan die onder zijn voorganger Jean-Claude Juncker. Extra vergaderingen zijn minder vaak nodig en de andere ministers complimenteren hem om zijn kalme, rationele manier van voorzitten.

25 augustus 2014

De Duitse bondskanselier Angela Merkel spreekt tijdens een bezoek aan Santiago de Compostela in Spanje haar steun uit voor Luís de Guindos, de Spaanse minister van Economie, als nieuwe eurogroepvoorzitter. Zij noemt De Guindos „een uitstekende minister” die in een „moeilijke tijd” is aangetreden.

Merkels wil is in Europa meestal wet, dus dit bericht alarmeert de top van de coalitie in Den Haag. Het zal toch niet gebeuren, dat Dijsselbloem níet opnieuw voorzitter wordt vanwege een afspraakje binnen de conservatieve Europese Volkspartij, de EVP? Want zo zien premier Mark Rutte en PvdA-leider Diederik Samsom Merkels toezegging: als ruilhandel. Zij haalde de Spaanse premier Mariano Rajoy over de Luxemburger Juncker te steunen als de EVP-kandidaat voor het voorzitterschap van de Europese Commissie. Op haar beurt gunt zij dan Spanje en De Guindos de leiding van de eurogroep.

Rutte en Samsom gaan bellen. Rutte ‘doet’ de liberale regeringsleiders, Samsom de sociaal-democraten. Als belangrijk argument gebruiken ze dat de christen-democraten met De Guindos erbij te veel topposities krijgen. De EVP levert al de voorzitters van de Europese Commissie en de Europese Raad. Ook is afgesproken dat de sociaal-democraat Martin Schulz zijn voorzitterschap van het Europees Parlement vanaf 2017 overdraagt aan een EVP’er. Als dan ook de eurogroepvoorzitter een christen-democraat wordt, is van de vijf topbanen alleen de Italiaanse EU-buitenlandcoördinator Federica Mogherini nog de sociaal-democratische uitzondering.

Nog even speelt de vraag of de eurogoep niet een permanente voorzitter moet krijgen in plaats van een minister die het erbij doet. Dat zou de kansen van De Guindos vergroten – eind 2015 zijn in Spanje verkiezingen en de kans dat de huidige regering standhoudt is klein. Maar als deze wens van met name Frankrijk van tafel is, gelooft het Nederlandse team weer in een succesvolle herverkiezing.

Zeker als ambtenaren van het ministerie van Financiën ondertussen hebben gepolst hoe hard de Duitse steun aan De Guindos precies is. Dat blijkt mee te vallen. Ze krijgen te horen dat Merkel prima met Dijsselbloem als voorzitter zou kunnen leven. Samsom begrijpt ondertussen van de Franse president François Hollande en de Italiaanse premier Matteo Renzi dat zij in principe Dijsselbloem steunen.

De tussenstand: zeker elf van de negentien eurolanden zeggen vóór Dijsselbloem te stemmen. Het blijft Europese politiek, alles kan altijd anders lopen. Maar de herverkiezing verdwijnt voorlopig van de Haagse prioriteitenlijstjes.

6, 7 en 8 mei 2015

Begin mei, de Tweede Kamer is met reces, maakt Dijsselbloem een korte tournee langs drie Europese hoofdsteden die relevant zijn voor zijn herverkiezing: in drie dagen bezoekt hij Parijs, Rome en Berlijn. Als Parijs en Rome achter Dijsselbloem staan, krijgt Berlijn het moeilijk, is de strategie op Financiën.

Vooral in Parijs krijgt Dijsselbloem de steun die hij nodig acht. De Franse premier Manuel Valls zegt hem onder meer dat de voorzitter van de eurogroep „een sociaal-democraat” moet zijn. Dat is De Guindos niet. De twee nemen lachend afscheid van elkaar.

In Rome spreekt Dijsselbloem met minister van Financiën Pier Carlo Padoan. Er vallen aardige woorden. Publiekelijk geeft Padoan geen steun, achter de schermen wel. Tijdens een latere bijeenkomst van de Europese sociaal-democraten voor een EU-top zal Samsom nog eens bij de premier checken: Matteo, hoe zit het met jullie steun? Die staat.

Grootste hobbel blijft Duitsland. Na de openlijke steun van bondskanselier Merkel vorig jaar aan de Spaanse tegenkandidaat heeft de Nederlandse regering er genoegen mee genomen dat de Duitsers die steun verder niet zullen benadrukken, om andere lidstaten niet richting de Spanjaard te duwen. Een actieve lobby voor De Guindos zullen ze niet voeren, hebben Merkel en haar minister van Financiën Wolfgang Schäuble min of meer toegezegd.

17 juni 2015

In de vroege ochtend van woensdag 17 juni – een dag nadat Dijsselbloem zijn motivatiebrief via Twitter de wereld in heeft gestuurd – herhaalt Schäuble dat hij op De Guindos gaat stemmen. „Omdat we van mening zijn dat de heer De Guindos een zeer capabele, professionele en goede voorzitter van de eurogroep zou zijn”, meldt Schäubles woordvoerder.

Een dag later, op donderdag 18 juni, staat die verkiezing op de agenda van het reguliere eurogroepberaad. Vrij plotseling besluit Dijsselbloem, die als voorzitter over de agenda gaat, tot uitstel van de verkiezing. Officieel, zegt hij op Twitter, omdat de Griekse crisis „alle aandacht vraagt”. En: de verkiezing „zou niet moeten leiden tot een discussie over procedures”.

Achter de schermen hebben de Spanjaarden op uitstel aangedrongen. Zij willen meer tijd om campagne voor De Guindos te kunnen voeren. Dijsselbloem doet niet moeilijk. Na overleg met het secretariaat van de Europese Raad schuift hij de verkiezing door naar maandag 13 juli. Het is de laatste uitwijkmogelijkheid, want op 21 juli loopt zijn termijn af.

27 juni 2015

De Griekse crisis loopt steeds verder uit de hand. De buitenwereld stelt vraagtekens bij een tweede termijn van Dijsselbloem. Er is dat uitstel van de verkiezing, Duitsland dat steeds maar zijn steun voor De Guindos herhaalt en nu weer Griekenland waar de eurolanden onder Dijsselbloems leiding geen grip op krijgen. De Telegraaf meldt dat de steun voor zijn herverkiezing bij de andere lidstaten afneemt. Maar zijn entourage ziet de steun voor Dijsselbloem binnen de eurogroep in deze crisisweken juist eerder toenemen dan afnemen.

Bijvoorbeeld in het laatste weekend van juni. Zaterdagmiddag 27 juni loopt Yanis Varoufakis, dan nog de Griekse minister van Financiën, weg uit de vergadering met de eurogroep. De ministers werken aan een persverklaring met een voetnoot waarin staat dat alle leden van de eurogroep, behalve het Griekse lid, zich erin kunnen vinden. Voor hij woest wegliep heeft de Griek Dijsselbloem proberen te overtuigen dat alleen een unaniem statement mogelijk is – een verklaring van ‘de eurogroep min één’ kán volgens hem niet. Voorzitter Dijsselbloem is niet onder de indruk en beredeneert kalm en omstandig dat Varoufakis onzin verkoopt.

Even later op de persconferentie legt Dijsselbloem net zo koel uit dat de rest van de eurogroep verder zal vergaderen na het vertrek van Varoufakis en „er alles aan zal doen om de stabiliteit van de eurozone te handhaven”. Totale improvisatie, nooit eerder liep een euroland weg bij de vergadertafel.

Binnenskamers krijgt Dijsselbloem complimenten van zijn eurocollega’s. Behalve dan van zijn opponent De Guindos. Hoewel ook Spanje vindt dat Griekenland er een potje van heeft gemaakt – De Guindos had afgelopen weken geen goed woord over voor de Grieken – probeert hij Dijsselbloems gezag te ondermijnen. Aan het einde van de vergadering schudt hij zijn hoofd, zoals wel vaker: „I am confused.” Zijn bedoelingen liggen er te dik bovenop. De andere ministers reageren alleen wat lacherig.

13 juli 2015

De Luxemburgse minister Pierre Gramegna zit, omdat Luxemburg roulerend voorzitter van de Europese Unie is, het deel van de vergadering waarin de ministers van Financiën van d eeurolanden hun nieuwe voorzitter kiezen. Wil iemand hier iets over zeggen, vraagt hij eerst. Nee. Is iedereen het dan met me eens dat de stemming geheim moet blijven? Ja, dat vinden de andere ministers ook – hoewel de verhoudingen toch uitlekken: tweederde stemt voor Dijsselbloem, éénderde voor De Guindos.

Gramegna vraagt of Dijsselbloem „de unanieme steun” krijgt als voorzitter. Die krijgt hij, verzekert De Guindos. Hij staat op en loopt naar Dijsselbloem toe om hem te feliciteren. Op de persconferentie na afloop verspreekt Dijsselbloem zich. Hij zegt met een grote glimlach dat hij „natuurlijk” tot voorzitter is verkozen.