De Europese interventie in het Griekse wanbeleid zal nog jaren de politiek beheersen

De achttien landen in de eurozone zijn bereid om nummer negentien, Griekenland, te redden, maar wel op hun voorwaarden. Griekenland moet morgen al aan een reeks van eisen voldoen voordat zijn politieke en economische bondgenoten bereid zijn om te gaan onderhandelen over een nieuw leningenpakket dat kan oplopen tot 86 miljard euro. Onder deze voorwaarden zijn maatregelen voor verbeterde inning van de btw, verruiming van de belastinggrondslagen om hogere inkomsten te krijgen, versobering van AOW en pensioenen en vooraf vastgestelde besparingsrichtlijnen als de overheidsfinanciën tegenvallen.

Ook de wettelijke verankering van de politieke onafhankelijkheid van het statistische bureau ELSTAT is een expliciete eis. Dat was zes jaar geleden ook een aanbeveling aan Griekenland. Toen hadden de Grieken opgebiecht dat zij met hun begrotingscijfers hadden gefraudeerd: het begrotingstekort was geen 6 procent, maar 12 procent. Zij zeiden dat zij ernst gingen maken met het terugdringen van het begrotingstekort. Deze krant commentarieerde toen: „Het is niet voor het eerst dat Griekenland een loopje neemt met de budgettaire werkelijkheid.” En:„Minstens even belangrijk is het om het nationale bureau voor statistiek onafhankelijk te maken van de regering. Ook dat was al eerder beloofd maar nooit uitgevoerd.”

Het is bijna om wanhopig van te worden dat een onafhankelijk statistisch bureau nu opnieuw als een voorwaarde gesteld moet worden voor een derde reddingsactie. Ook andere voorwaarden, zoals de stroomlijning van de rechtspraak en een adequaat kadaster, behoren tot de publieke infrastructuur die je in een land met goed en effectief bestuur mag verwachten.

Het feit dat zij kennelijk niet eerder en vanzelfsprekend zijn ingevoerd de afgelopen jaren, doet het ergste vrezen voor de uitvoering nu. Het lijkt erop dat Griekenland in één keer de 21ste eeuw in wordt gejonast. De mogelijkheid dat het Griekse parlement hier niet in bewilligt, moet serieus genomen worden.

Voor de Grieken op hun beurt zal het vooruitzicht dat zij al deze eisen per ommegaande in wetgeving moeten verankeren, ook een gevoel van wanhoop geven. Wat zij ruim een week geleden per referendum verwierpen, komt als een reeks boemerangs terug. De geloofwaardigheid van de Griekse premier Tsipras is na zoveel politieke U-bochten en razernij verwekkende acties wel verdwenen. De groeivijandige politiek van zijn regering heeft het kwetsbare economisch herstel dat zich vorig jaar aandiende, geknakt. De succesvolle terugkeer van Griekenland destijds op de internationale kapitaalmarkt, bleek een eenmalig succes. Volgens sommige officieuze schattingen beloopt de schade van het politiek-economische wanbeheer het stuitende bedrag van tientallen miljarden euro.

De voorwaarden van de andere eurolanden stellen Griekenland niet onder curatele. Nee, het gaat verder. Zij zijn een regelrechte interventie in de binnenlandse politiek van Griekenland. De Griekse regering had vorige week zijn eigen voorwaarden geformuleerd voor een nieuw pakket leningen, maar zoals dat gaat met geldschieters: wie betaalt, bepaalt. Er zullen Griekse burgers en politici zijn die dit als een vernedering zien. Zoals er ook burgers en politici zijn in de landen die de miljarden op tafel leggen, die zullen zeggen: wij zijn opgelicht.

De interventie is de uiteindelijke, logische consequentie van de muntunie, waarin alle deelnemers zich hebben vastgelegd op duidelijke afspraken over hun economische en begrotingspolitiek. Wie daaraan niet voldoet, zoals Nederland ten tijde van het Lenteakkoord (2012), kan maar beter zelf met maatregelen (btw-verhoging, langer doorwerken) komen, voordat anderen ze opleggen. Wie, zoals Griekenland, stelselmatig niet aan de regels voldoet én op de pof van anderen leeft, heeft uiteindelijk maar twee keuzes: mee blijven doen of afhaken. Euro of Grexit.

Juist het feit dat deze tweede optie niet is gekozen, moet de eurozone als een winstpunt tellen. Compromissen zijn een integraal bestanddeel van Europese besluitvorming. Het overleg is niet ingestort. Ondanks grote verschillen in cultuur en belangen tussen negentien nationale staten.

Het machtige Duitsland heeft een vijfjarig Grieks bestaan buiten de eurozone als een serieus alternatief in discussie gebracht. Frankrijk verzette zich daartegen. Ook al was de scepsis over het Griekse lidmaatschap van de eurozone aan de onderhandelingstafel kennelijk intenser dan ooit tevoren, de gezamenlijke munt en de strategische ligging van Griekenland hebben het pleit gewonnen. De Grieken hebben maar één eigen belang: hun economie zo inrichten dat economisch herstel herleeft.

In het onderhandelingsproces is de afgelopen maanden onnodig veel vertrouwen verloren gegaan. Vertrouwen in Griekenland. Vertrouwen in het Duits-Franse verbond als basis van de Europese Unie. Maar ook het vertrouwen in nationale politici die volhielden dat er geen nieuw geld naar de Grieken zou gaan. De ongemakkelijke waarheid is dat eerdere leningen pas in de verre toekomst zullen worden terugbetaald en dat hun werkelijke waarde door de tijd en de inflatie zal zijn uitgehold.

De interventie in de Griekse politiek in het afgelopen weekeinde betekent dat de gang van zaken daar nog jaren de politieke Europese agenda zal beheersen.