Van Vlaamse Hitlerjunge tot pleitbezorger van Europa

André Leysen (1927-2015)

Succesvol industrieel

De Vlaming Leysen was een gerespecteerd denker over Belgische en Europese samenwerking.

Zijn moeder was stuntvlieger; zelf was André Leysen, de invloedrijke Antwerpse topondernemer die zaterdag op 88-jarige leeftijd overleed, de bedachtzaamheid zelve. Leysen was niet alleen een succesvol industrieel, maar ook een gerespecteerd denker over Belgische en Europese samenwerking en over maatschappelijke vraagstukken. „Een mislukte politieke ziel”, duidde hij zichzelf aan.

De zakenman Leysen was onder andere president-commissaris van het toen nog Belgisch-Duitse concern Agfa-Gevaert en vervulde talloze commissariaten bij vooraanstaande bedrijven als Philips, BMW, Bayer, SHV, Aegon en de Kredietbank.

Als ondervoorzitter van de European Round Table van topindustriëlen kende hij de weg in het Brusselse eurolabyrint en probeerde hij vanuit de coulissen het proces van Europese eenwording te beïnvloeden en te versnellen. Leysen, ook jarenlang voorzitter van de Belgische werkgeversvereniging VBO, werd in 1990 als enige niet-Duitser uitgenodigd om zitting te nemen in het presidium van de raad van beheer van de Treuhandanstalt, de instelling die na de Duitse eenwording werd belast met de privatisering van de Oost-Duitse economie. Uit die tijd dateert Leysens persoonlijke vriendschap met toenmalig bondskanselier Helmut Kohl.

Fout in oorlog

‘De eerste Bekende Vlaamse Ondernemer’, kopte De Standaard vandaag. De Vlaamse krant schrijft te rouwen om zijn overlijden. Niet zonder reden: na het faillissement van De Standaard-groep in 1976 mobiliseerde Leysen een groep rijke Vlamingen om de krant te redden. Dat leidde tot de oprichting van de Vlaamse Uitgeversmaatschappij (VUM), in 2006 omgedoopt in Corelio. Via het Belgische Mediahuis werd Corelio, nu onder leiding van zoon Thomas, een half jaar geleden grootaandeelhouder van NRC Media, uitgever van deze krant.

Leysens persoonlijke en maatschappelijk opstelling werd getekend door zijn oorlogservaringen. Zijn ouders waren fout in de oorlog, en als tiener, leerling op de Duitse school van Antwerpen, werd hij lid van de Hitlerjugend. Op het einde van de oorlog belandde hij in Berlijn, waar hij medewerker werd van René Lagrou, premier van de Vlaamse regering in ballingschap die in overleg met de nazi’s was opgericht. Na zijn terugtocht naar Antwerpen door het verwoeste Duitsland werd hij door de jeugdrechter veroordeeld tot vier maanden gevangenisstraf.

Ingeblikt kippenvlees

André Leysen heeft nooit gezwegen over zijn misstappen. In 1995 verscheen zijn bekendste, ook in het Duits vertaalde boek Achter de spiegel, waarin hij openhartig terugblikt op zijn oorlogsverleden en analyseert hoe hij zich liet meeslepen door een ideologie waarvan hij „de verschrikkelijke dimensies” pas aan het einde van de oorlog besefte, toen hij voor het eerst foto’s zag van concentratiekampen.

Zijn eerste geld verdiende Leysen met de handel in ingeblikt kippenvlees. In 1953 trad hij in dienst bij scheepsagentuur Ahlers, eigendom van zijn uit Bremen stammende schoonfamilie. Toen hij in 1970 de meerderheid van het familiebedrijf verkocht, was hij, op zijn 43ste, financieel onafhankelijk. Maar toen begon zijn internationale ondernemerscarrière pas echt, als topman van het industriële concern Agfa-Gevaert.

Vanaf de jaren zeventig mengde Leysen zich steeds meer in het maatschappelijk debat, met toespraken en met opiniestukken. „André Leysen drukte niet alleen economisch maar ook maatschappelijk zijn stempel. Zelfs [ex-]koning Boudewijn zou hem hebben gepolst of hij een politieke rol zag zitten”, schrijft De Standaard.