Trapleren en fietspendalen

ILLUSTRATIE OLIVIA ETTEMA

Vanwege een verhuizing had ik vorige week een nieuwe trapleer nodig. Ik vroeg ernaar in een filiaal van een grote bouwmarkt. „Een trapleer?” De verkoper – halverwege de dertig, schatte ik – keek me verbaasd aan.

„Ja”, herhaalde ik, nu iets duidelijker: „Een trapleer.” Ik deed een halfslachtige poging om uit te beelden hoe een trapleer eruitziet, maar bleek hier geen goed gebaar voor paraat te hebben. „Helaas, daar kunnen wij u niet aan helpen”, zei de man resoluut, maar toen hij een stap opzijzette, bleken ze iets verderop te staan. „Ah, u bedoelt een huishoudtrap”, zei de man, die met me meeliep.

Bij de kassa kon ik niet nalaten aan de kassière te vragen hoe zij het ding noemde dat ik wilde afrekenen. Zij was ergens in de veertig. „Thuis noemen we dit een trapleertje”, zei ze, „maar hier zeggen we meestal huishoudtrap.”

Is het woord trapleer aan het verouderen? Daar lijkt het op. Dat het in krantenarchieven van de afgelopen twintig jaar niet vaak voorkomt zegt niet veel, want de inhoud van kranten wordt bepaald door het nieuws en daarin speelt de trapleer doorgaans een bescheiden rol. Desalniettemin komt het woord huishoudtrap veel vaker in kranten voor dan trapleer, en ook in andere bronnen ligt huishoudtrap duidelijk aan kop.

Ik vind het overkomelijk dat trapleer aan het verdwijnen is, want welbeschouwd is het een curieus woord. Want wat betekent leer in deze samenstelling? Waren de delen van een trapleer oorspronkelijk met een leren constructie aan elkaar verbonden? Nee, leer betekent hier ladder. Vroeger zei men ook wel trapladder – wat voor ons dubbelop klinkt. Het woord trapleer heeft overigens oude papieren: het is al aangetroffen in een bron uit 1589.

Bij een andere winkel vroeg ik waar ik de pedaalemmers kon vinden. „De pendaalemmers staan in die hoek”, antwoordde de winkeljuffrouw. Ik wist niet zeker of ik het goed had verstaan, maar later gebruikte ze het woord nogmaals en ze zei heel duidelijk: peNdaalemmer.

Er zijn veel mensen die denken dat je pedaalemmer met een tussen-n schrijft. Op Marktplaats worden tientallen pendaalemmers aangeboden, al dan niet om in te bouwen.

Pedaal komt vanzelfsprekend in meer samenstellingen voor. Denk aan woorden als gaspedaal en fietspedaal. Voorzien sommige mensen die woorden ook van een tussen-n? Ja, ook dat komt voor. Op internet zijn teksten te vinden waarin mensen klagen over problemen met hun gaspendaal („echter als ik het gaspendaal volledig intrap”), en ook voor fietspendaal zijn tientallen bewijsplaatsen te vinden.

Sommige lezers zullen denken: zulke rare fouten kwamen vroeger niet voor, want toen was het onderwijs een stuk beter. Nog los van de vraag of dat waar is: veel van dergelijke fouten hebben een lange geschiedenis. Zo vinden we gaspendaal en fietspendaal al vanaf het begin van de 20ste eeuw in kranten, zowel in redactionele teksten als in advertenties.

Aandoenlijk vond ik een bericht in de Graafschapsbode uit 1936. In een opsomming van gevonden voorwerpen stonden twee rijwielbelastingplaatjes, twee zakken zaaihaver, twee manden wasgoed en „een nieuwe fietspendaal”. Het fietspendaal was af te halen bij „H. Becking, nachtwacht”.