Onverbiddelijk Europa stelt Athene voor loodzware taak

Na een uitputtingsslag van 16 uur sloot Europa een akkoord over leningen voor Athene. De eisen zijn hard.

Na een marathonvergadering van zeventien uur hebben EU-leiders hun Griekse collega Alexis Tsipras vanochtend een laatste reddingsboei toegeworpen om te voorkomen dat zijn land uit de eurozone valt. Uiterlijk woensdag moet Tsipras een pakket maatregelen door zijn parlement zien te loodsen waarmee een gemiddelde democratie anderhalf jaar zoet zou zijn – een loodzware missie die hem de kop kan kosten.

De EU-leiders toonden zich vannacht onverbiddelijk. De eurolanden, met Duitsland voorop, hebben het vertrouwen in Tsipras volledig verloren. Zij eisten daarom niet alleen een trits bezuinigingen en hervormingen, maar ook harde garanties dat de Griekse regering „zonder uitstel” begint met het doorvoeren daarvan. Het leidde vanochtend tot een eisenpakket dat zwaarder is dan de maatregelen waartegen de Grieken ruim een week geleden in het referendum ‘nee’ zeiden.

Typisch Europees arrangement

Nam de EU wraak op een Griekse regering die iedereen in de afgelopen maanden in de gordijnen wist te jagen? Jean-Claude Juncker, de voorzitter van de Europese Commissie, bestreed dat vanochtend. „Dit is een typisch Europees arrangement, zonder winnaars en verliezers.” Tsipras heeft weliswaar flink moeten inbinden, maar daar staat wel een steunpakket van 86 miljard euro tegenover, voor de komende drie jaar. Daaraan zou Nederland 4,9 miljard euro bijdragen. Als Tsipras zijn parlement meekrijgt, dan kan eind deze week al worden besloten om de onderhandelingen hierover te beginnen.

Dat de speciale top vannacht in Brussel zo lang duurde, kwam onder meer door een omstreden Duits voorstel om voor 50 miljard euro aan te privatiseren Griekse staatseigendommen onder te brengen in een apart fonds, als een soort onderpand. Tsipras ging uiteindelijk akkoord. Hij bedong dat dit fonds vanuit Griekenland zelf zal worden beheerd. Weliswaar „onder toezicht van de relevante Europese instellingen” maar in ieder geval niet vanuit een ander land. Bovendien mag de Griekse regering een deel van de opbrengst gebruiken voor investeringen in de eigen economie. Het overgrote deel zal echter worden besteed aan schuldaflossing en herkapitalisering van Griekse banken.

Rutte breekt verkiezingsbelofte

Na de uitputtingsslag vannacht kon er bij Donald Tusk, voorzitter van de Europese Raad van regeringsleiders, vanochtend om negen uur nog wel een grapje af. Hij sprak over een „agreekment”. De Griekse crisis stelde Europa zwaar op de proef. Niet eerder kwam het voor dat een land uit de eurozone dreigde te vallen. „Het was een goede nacht voor Europa, al duurde het lang”, zei de Franse president François Hollande. Anders dan de Duitse bondskanselier Angela Merkel wilde hij tegen elke prijs een Grexit voorkomen.

Premier Rutte sprak vanochtend van „een zware bevalling” en erkende dat het „een slechte zaak” is dat er opnieuw geld naar Griekenland moet. „In de kern lever ik mijn verkiezingsbelofte in.” Maar volgens de premier zijn er „verzachtende omstandigheden”: Nederland hoeft niet extra te bezuinigen aangezien het geld afkomstig is van het Europese noodfonds ESM, waar het al aan heeft bijgedragen. Bovendien was moeilijk te voorzien „dat de Griekse politieke omstandigheden zo dramatisch zouden wijzigen” met negatieve economische gevolgen voor Griekenland, waar banken nu al ruim twee weken gesloten zijn. Rutte wilde zich niet wagen aan een voorspelling of een Grexit nu echt van de baan is.

De zware extra eisen die de eurolanden nu aan Tsipras stellen, roepen veel vragen op. Bijvoorbeeld of de Grieken vóór aanstaande woensdag niet alsnog zelf de Grexit inleiden, door een crisis in de Griekse regering of doordat het parlement de extra eisen niet accepteert. En misschien is dat voor sommige regeringen in de eurozone zelfs juist de gewenste uitkomst. „#ThisIsACoup” was rond middernacht trending op Twitter. Volgens de Belgische econoom Paul de Grauwe, ook op Twitter, werd vannacht het sjabloon voor het toekomstige bestuur van de eurozone ontworpen: „Onderwerp je aan het Duitse gezag of vertrek.”

Zo dreigt Duitsland internationaal de zwarte piet toegespeeld te krijgen. De Duitse opstelling was dan ook opvallend hard. De Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble drong dit weekend zelfs aan op een „tijdelijke Grexit”.

Mocht het Griekse parlement wel willen instemmen met alle Europese eisen, dan is het nog de vraag of het mogelijk is om dat voor woensdag te doen. Zo moet er snel een wetsvoorstel komen dat het btw-systeem wijzigt om de belastinginkomsten te vergroten. En er moet een wet met pijnlijke ingrepen worden aangenomen die het pensioenstelsel toekomstbestendig maakt. „Het is zeer ongewis wat hiervan gaat komen”, zegt Lex Hoogduin, monetair econoom en oud-directeur van De Nederlandsche Bank. „De Grieken kunnen niet met flutwetten aankomen. Dat kan voor hardliners reden zijn alsnog te stellen dat Griekenland niet aan de eisen voldoet. En zeker het IMF zal alleen maar wetten accepteren die tot resultaten kunnen leiden”, zo stelt Hoogduin.