Hoe leg je dit thuis aan je kiezers uit?

Regeringsleiders moeten nu hun parlement uitleggen dat Grieken toch weer geld krijgen.

V.l.n.r, met de klok mee: de Franse president Hollande vanmorgen tijdens zijn persconferentie na afloop van het marathonoverleg over Griekenland in Brussel. Commissievoorzitter Juncker. De Duitse bondskanselierMerkel, na haar persconferentie. De Griekse premierTsipras en zijn minister van Financiën,Tsakalotos. Foto Philippe Wojazer/Reuters en Geert Vanden Wijngaert/AP

De Griekse geldcrisis is al ingewikkeld genoeg, maar kreeg dit weekeinde een extra dimensie: die van de nationale politiek. De vraag of Griekenland al dan niet nieuwe noodsteun kan krijgen, werd overstemd door een nieuwe: hoe leg je straks thuis uit dat er toch weer miljarden naar het Zuid-Europese land moeten?

De Griekse premier Tsipras stemde vorige week donderdag alsnog in met de eisen die de EU stelt in ruil voor noodsteun. Een spectaculaire ommezwaai, waar eurolanden maandenlang op hadden aandrongen, maar tegelijk een zeer problematische. Want nog geen vijf dagen daarvoor had Tsipras diezelfde eisen in een referendum laten afwijzen door de Grieken. Kun je zo iemand wel miljarden toevertrouwen?

Ongemak bij veel eurolanden

Het ongemak bij ministers van Financiën uit de Eurogroep, die zaterdag moesten besluiten of verder praten met Athene zin had, was dan ook groot. Alexander Stubb, de ijdele Finse minister van Financiën, die nooit een kans onbenut laat de pers te woord te staan, liep bij aankomst de camera’s straal voorbij. Finse media meldden waarom: de eurosceptische coalitiegenoten van de rechts-liberale Stubb, bekend als ‘de Finnen’, zouden hebben gedreigd met een kabinetscrisis als hij zich liet ringeloren.

De Duitse minister Wolfgang Schäuble schoot Stubb te hulp. Hij eiste keiharde garanties dat Griekenland de beloofde maatregelen ook écht uitvoert. In de Bondsdag en Duitse media groeit het verzet tegen een nieuw steunprogramma, het derde sinds de eurocrisis. Bondskanselier Angela Merkel zal naar verwachting al haar politieke krediet nodig hebben om het erdoor te krijgen – en garanties helpen daarbij.

Onvermurwbare Schäuble zette toon

Schäuble opperde dat Athene 50 miljard euro aan staatseigendommen in onderpand moet geven. Die zouden in een speciaal privatiseringsfonds komen, beheerd door de Grieken zelf, maar wel onder Europees toezicht. Martin Schulz, de voorzitter van het Europarlement, noemde dit idee gisteren riskant. „We moeten voorkomen dat de Grieken zich vernederd voelen”, zei hij. „Dit raakt aan zaken als soevereiniteit en nationale trots.” Maar Schäuble was onvermurwbaar en zette zo de toon.

Ook Nederland kwam met een eis: de bezuinigingen die Athene afgelopen maanden ongedaan heeft gemaakt, bijvoorbeeld op het Griekse ambtenarenapparaat, moeten worden rechtgezet of in ieder geval gecompenseerd met andere maatregelen. Op de top van regeringsleiders vannacht, hamerde premier Rutte er volgens een ingewijde op dat hij een eventuele deal over nieuwe noodsteun anders niet kan uitleggen aan de Tweede Kamer.

Zaterdagochtend overheerste het optimisme nog. Nadat Griekenland donderdagavond zijn actieplan had ingeleverd, werd het vrijdag doorgelicht door experts van de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank (ECB) en het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Zij brachten een advies uit aan de Eurogroep: de Griekse voorstellen vormden „een basis” voor onderhandelingen over een nieuw steunprogramma.

Maar ministers maakten al snel duidelijk dat één belangrijk ingrediënt ontbrak: vertrouwen. Daar is niks meer van over na ruim vijf maanden slepende onderhandelingen, waarbij Athene iedereen op de kast joeg.

Frankrijk, Italië sneller tevreden

De Eurogroep bleek bovendien sterk verdeeld. De haviken, waaronder Duitsland, Nederland en Finland, eisten extra garanties. Daartegenover: Frankrijk en Italië, die het al heel wat vonden dat Griekenland eindelijk een draai had gemaakt.

Schäuble wilde praten over de mogelijkheid van een tijdelijk vertrek van Griekenland uit de eurozone, een „time-out”. Voor het geval dat er toch geen deal komt. Voor zijn Franse collega Sapin was dat onbespreekbaar. Sapin wilde wel praten over schuldverlichting, maar dat lag voor Schäuble weer moeilijk. De Duitse minister kreeg daar ook ruzie over met ECB-president Mario Draghi. „Ik ben niet achterlijk”, zou Schäuble hebben gezegd, toen de Italiaan in detail de Griekse staatsschuld begon te ontleden. Dijsselbloem legde de vergadering na de aanvaring zelfs even stil.

Temidden van het gekrakeel hoopte de Griekse minister Euclides Tsakalotos vooral op een deal. „Hij stelde zich heel coöperatief op”, zegt een ingewijde. „Hij zei nog net niet: waar moet ik tekenen?”

Zaterdagnacht stuurde Eurogroep-voorzitter Jeroen Dijsselbloem de delegaties naar bed toen er amper nog vooruitgang werd geboekt. Er lag wel een compromis, maar allerlei onderwerpen waarover de ministers geen overeenstemming hadden bereikt stonden tussen haakjes. Een clubje ambtenaren werd door Dijsselbloem ’s nachts aan het werk gezet om zoveel mogelijk van die haakjes weg te werken, door zaken op een voor alle lidstaten acceptabele wijze te herformuleren.

De volgende dag bleek dat aardig te zijn gelukt. Het leverde Dijsselbloem, een dag voor zijn mogelijke herverkiezing tot Eurogroep-voorzitter, een complimentje op van Stubb, die hem prees als een „extreem goede voorzitter van de Eurogroep”. Waar de ministers het in ieder geval over eens werden, is dat Griekenland goede wil moet tonen door hervormingen versneld door te voeren. Sterker nog: ze maakten een lijstje van wetten die uiterlijk woensdag, door het Griekse parlement moeten.

Maar een aantal netelige kwesties bleef tussen haakjes staan. Schäubles privatiseringsfonds bijvoorbeeld. En dus pakten EU-leiders ’s middags om vier uur de draad op waar hun ministers waren opgehouden. Letterlijk. „Italië wil niet dat Griekenland de eurozone verlaat en tegen Duitsland zeg ik: genoeg is genoeg”, zei de Italiaanse premier Matteo Renzi in een interview vlak voor de top. „Een Europese partner vernederen nadat Griekenland zo’n beetje op alle punten bakzeil heeft gehaald is ondenkbaar.”

Maar Merkel herhaalde gisteren bij aankomst in Brussel wat haar minister van Financiën ook had gezegd: het vertrouwen is weg. De voordelen van een deal met Griekenland „moeten opwegen tegen de nadelen”, zei de bondskanselier. En dat betekent: extra garanties. Het was het startschot voor een lange, lange nacht.