Gat, tunnel – en weg is ‘De Korte’

De meest gezochte drugscrimineel ter wereld is voor de tweede keer ontsnapt.

Procureur-generaal Arely Gomez (gehurkt) inspecteert het einde van de tunnel waardoor drugsbaron‘El Chapo’ ontsnapte. Foto AFP

‘Dit is een typische ‘El Chapo’ actie. Een zwaar beveiligde gevangenis ontvluchten via een tunnel onder de cel. Door een gat van vijftig centimeter kruipen en wegwezen. Zo groot is hij natuurlijk ook niet. Vandaar de bijnaam ‘El Chapo’, de korte.”

Via Skype reageert de Amerikaanse schrijver Malcolm Beith op de ontsnapping zaterdagavond van Joaquín ‘El Chapo’ Guzmán (58), de machtigste en meest gezochte drugsbaron ter wereld. Beith schreef Guzmáns biografie: Narco: jacht op de meest gezochte drugsbaron ter wereld (2010). Guzmán was, toen Beith zijn boek schreef, ook al onvindbaar, nadat hij in 2001 op spectaculaire wijze was ontsnapt uit een zwaar bewaakte gevangenis – toen verstopt onder een berg vuile was.

Beith: „Mij verbaast dit nieuws eigenlijk niet. Guzmán heeft zelf het systeem van drugssmokkel via tunnels en safehouses bedacht. Duizenden kilo’s cocaïne zijn zo het land uit gesmokkeld. El Chapo heeft de beste experts in huis om de meest geavanceerde ondergrondse gangen aan te leggen. Dat die methode nu ook voor zijn eigen ontsnapping is gebruikt, ligt eigenlijk wel voor de hand.”

Beith woonde en werkte tussen 2007 en 2010 als journalist in Mexico, waar hij gefascineerd raakte door El Chapo. Hij deed onderzoek naar de opkomst van diens bloederige Sinaloa-drugskartel en het leven van de machtige drugsbaron. „Wat mij aanspreekt is El Chapo’s overlevingsinstinct”, zegt Beith. „Hoewel hij al zijn halve leven wordt opgejaagd, bouwde hij een enorm imperium op. Hij is miljardair, maar zonder echt decadent te leven. Misschien komt dat door zijn jeugd. El Chapo is een boerenzoon, gewend aan het harde, simpele leven. Zijn vader was een boer die marihuana verbouwde en als kleine jongen hielp Joaquin hem bij de oogst.”

Na zijn eerste ontsnapping in 2001 bouwde Guzmán het Sinaloa drugskartel uit tot een machtige internationale organisatie met een breed netwerk in de Verenigde Staten, Australië, Latijns Amerika en Europa. Volgens Forbes is Guzmán nu een van de rijkste mannen ter wereld, met een vermogen van een miljard dollar.

Drugsoorlog: 100.000 doden

Guzmáns kartel raakte verwikkeld in de bloedige drugsoorlog die sinds 2006 al aan honderdduizend mensen het leven heeft gekost. Na zijn arrestatie in 2014 bekende Guzmán verantwoordelijk te zijn voor de dood van twee- tot drieduizend mensen.

Beith: „Guzmán is machtsdronken en kan over lijken gaan, maar hij gebruikt geweld gericht en strategisch, om vijanden uit te schakelen en zijn macht veilig te stellen.”

Zijn tweede geslaagde ontsnapping is een klap in het gezicht van de Mexicaanse autoriteiten. De schatrijke drugsdealer kreeg hulp van binnenuit: de 1,5 km lange tunnel waardoor hij ontsnapte naar een gebouw buiten de gevangenismuren, was volledig verlicht. Ook was de 1.70 meter hoge tunnel (Guzmán zelf is 1.68) voorzien van een rails, waarop El Chapo via een motorisch aangedreven karretje snel weg kon vluchten.

Beith: „De kans is groot dat meteen na zijn arrestatie in februari 2014 al is begonnen met de bouw van deze geavanceerde tunnel. En al zou dat zijn opgemerkt door iemand van de gevangenis of erbuiten, bij wie trek je dan aan de bel? Je gaat niet even naar een autoriteit en zegt: ‘Hé volgens mij bouwt El Chapo een tunnel onder z’n cel’. Het systeem is zo intens corrupt. Je weet nooit wie je al dan niet kunt vertrouwen.”

De Mexicaanse president Enrique Peña Nieto heeft aangekondigd dat er een groot onderzoek komt naar de ontsnapping. Achttien werknemers van de gevangenis zijn aangehouden en worden verhoord.

Toen Guzmán vorig jaar werd opgepakt vroeg de VS, waar hij sinds de dood van Bin Laden staatsvijand nr. 1 is, om zijn uitlevering. Maar Mexico wilde hem zelf berechten.

Beith: „Dat was een gemiste kans. Nu Guzmán opnieuw op vrije voeten is, verwacht ik dat de drugsoorlog weer oplaait. Hij is niet het type dat rustig bij zijn familie gaat zitten rentenieren. El Chapo wil macht. Door zijn gevangenschap is het kartel verzwakt, hij zal er alles aan doen het weer sterk te maken. Oorlog voeren dus.”