Wat doet een deadline met je?

Beeld NRC Q

De beslissende dag voor Griekenland leek al verschillende keren te zijn aangebroken. Maar steeds was er toch wat meer tijd. Dit weekend is, zo wordt gezegd, dan echt de laatste deadline. Wat doet dat eigenlijk met een mens, een deadline?

Deadlines en stress: ze zijn voor veel mensen vrijwel onlosmakelijk met elkaar verbonden.

En te veel stress op kantoor kan vervelende gevolgen hebben:

Maar waarom lijken we ondanks alle negatieve gevolgen toch soms zo verslaafd aan die lastminutekick?

Deadlinejunkie

“Het woord deadlinejunkie bestaat niet voor niets”, zegt Esther Hemelrijk, GZ-psycholoog. “Als je kortdurig aan periodes van druk en spanning onderhevig bent – aan stress dus – dan maakt je lichaam extra adrenaline en noradrenaline aan. Hormonen die je productiviteit verhogen, die je actief maken. Dat merk je bijvoorbeeld aan je versnelde ademhaling en je hartslag. Maar bovenal geeft adrenaline een kick: je wordt alerter, lijkt tijdelijk boven jezelf uit te stijgen, raakt in een flow.”

Het is dus niet zo dat je bij zo min mogelijk stress automatisch het beste presteert. Een milde vorm van stress (ook wel ‘eustress’ of positieve stress genoemd) kan juist tot extra concentratie leiden.

Soms werkt een deadline wel, soms niet. Enkele voorbeelden uit het verleden:

Ontspannen

Ook voor je lichaam kan een korte adrenalineboost geen kwaad. “Als je tenminste daarna voldoende ontspant, en niet deadline op deadline stapelt”, aldus Hemelrijk. Anders verhoogt je lichaam de aanmaak van een ander hormoon: cortisol. En zo’n toestand van langdurige stress is behoorlijk ongezond.

Hemelrijk: “Door te veel cortisol word je neerslachtig, je geheugen gaat achteruit. Bovendien kom je extra snel aan. Het advies ‘Maak je niet dik’ aan iemand die zich te veel opwindt, kun je dus letterlijk opvatten.”

(On)gezond ontspannen

“Voordat een deadline gehaald is, zie je dat de verslavingsgevoeligheid voor pepstoffen toeneemt, zoals cafeïne”, zegt Mattea Spatharakis, GZ-psycholoog en docent aan de Rijksuniversiteit Leiden.

Spatharakis: “Na afloop van de deadline kun je juist extra behoefte hebben aan ‘dempende’ middelen, zoals alcohol of marihuana. Een gezondere manier om te ontspannen is mediteren, voor de aanmaak van het rustgevende hormoon oxytocine. Of sporten – daarbij komt weliswaar ook extra adrenaline vrij, maar op een goede manier. Tijdens een deadline is ook goed, trouwens. Meestal zijn mensen van elk uur maar zo’n minuut of 25 echt productief. Dus als je tijd hebt voor een wandeling…”

Keer op keer dezelfde valkuil

En zijn alle mensen dan even gevoelig voor deadlines? Spatharakis:

“Mensen die hun stress positief ‘labellen’, die juist van die deadlinesprints houden en goed kunnen focussen onder druk, ondervinden er weinig negatieve gevolgen van.”

Voor mensen met ADHD kan zelfs gelden dat ze in stress-situaties een betere concentratie hebben dan normaal. “Maar dat is een wankel evenwicht”, zegt Spatharakis.

“Er hoeft maar een duif voorbij te vliegen terwijl ze met hun deadline bezig zijn en weg is de focus.”

En deadlinestress voorkomen? Is dat een kwestie van ruimere deadlines stellen, of uitstel aanvragen? Spatharakis:

“Dat hangt ervan af wat voor persoon je bent. Als je realistisch kunt plannen, kun je baat hebben bij een dag uitstel. Maar sommige mensen trappen keer op keer in dezelfde valkuil. Die stellen hun werkzaamheden steeds tot het allerlaatste moment uit.”