Nog 3...

Het woord ontstond in de gevangenenkampen van de Amerikaanse Burgeroorlog.

Echt harde deadlines komen bijna niet voor in de mensenwereld. Een deadline is een afspraak, meer niet. Zelfs in de krantenwereld. Toen ik ooit avondchef van nrc.next werd, kreeg ik in vertrouwen te horen dat officieel de deadline voor de drukker half elf was, in werkelijkheid lag hij een kwartier later. Handig om te weten. Als het tóch nog later werd, belde je de drukker, of er nog wat te regelen was.

Zo gaat het vaak. Ook in onderhandelingen met Iran of met Griekenland.

Het valt op dat als er echt een grens wordt getrokken, niemand nog van een deadline spreekt. Bij reanimatie is geen deadline, maar spreek je over de five golden minutes waarbinnen moet worden ingegrepen. En bij echt keiharde eisen verloopt er een ultimatum. Wie dan gaat reppen van een deadline, maakt de eisen weer een beetje onderhandelbaar.

Aan de andere kant is een deadline duidelijk harder dan een inleverdatum, een einddatum of een eindtermijn. Met die woorden wordt de tijdsgrens al weer wat vager. In de Nederlandse politiek noemen ze dat een horizonbepaling: dat zien we dan wel weer.

De oorsprong van het woord deadline is wél keihard. In de chaos en onverschilligheid van overvolle krijgsgevangenenkampen tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog werd in het Zuiden in Andersonville en elders in kampen een deadline getrokken, meestal stond er een hekje op. Iedere gevangen federale soldaat die er maar een hand overheen stak werd doodgeschoten. Zo kan je ook orde handhaven.

De oudste Nederlandse krantenvermelding van het woord komt een half jaar na die burgeroorlog, op 16 december 1865 in de Java-Bode. Daarin wordt verslag gedaan van een rechtszitting over deze deadline, of ‘grens-linie’, ‘verboden kring’, in Kamp Sunter: een ‘mierennest’ met tienduizenden gevangen soldaten.

In andere, Amerikaanse verslagen wordt verteld hoe gevangenbewaarders water en voedsel bij de deadline gooiden om vervolgens de uitgehongerde gevangenen dood te schieten als ze het probeerden te pakken. Een macaber spel. Soms werden de krijgsgevangenen ook neergeschoten als ze binnen de deadline bleven...

Hoe deze lijn des doods een strakke einddatum is geworden, is niet helemaal duidelijk. In 1920 is dat gebruik al helemaal ingeburgerd. Dan wordt een moorddrama in het journalistenmilieu verfilmd onder de treffende titel: Deadline at eleven.

Volgens sommige bronnen zou het woord deadline overigens al vroeg in de negentiende eeuw door Engelse drukkers zijn gebruikt. Toen betekende het nog een denkbeeldige lijn op het papier waarbinnen gedrukt moest worden. Nu noemen we dat marge.

Er is altijd marge.