Deadline!

Je lichaam maakt onder stress extra adrenaline aan, waardoor je in een flow raakt. Dat kan goed zijn voor je concentratie. Mits het niet té vaak voorkomt.

Mijn hartslag stijgt, mijn ademhaling versnelt, mijn vingers typen op topsnelheid en mijn blik dwaalt steeds af naar de klok. Nog twintig minuten voor dit artikel af moet zijn. Negentieneneenhalf. Een collega vraagt wat, ik snauw „Geen tijd!” Ik smacht naar koffie, mijn blaas staat op springen, maar elke minuut is kostbaar nu. Achttien minuten en vijftig seconden…

Deadlines en stress: ze zijn voor veel mensen vrijwel onlosmakelijk met elkaar verbonden. Maar wat gebeurt er precies als je deadlinestress ervaart? En waarom lijken we ondanks alle negatieve gevolgen toch soms zo verslaafd aan die lastminutekick?

„Het woord deadlinejunkie bestaat niet voor niets”, vertelt Esther Hemelrijk, GZ-psycholoog. „Als je kortdurig aan periodes van druk en spanning onderhevig bent – aan stress dus – dan maakt je lichaam extra adrenaline en noradrenaline aan. Hormonen die je productiviteit verhogen, die je actief maken. Dat merk je bijvoorbeeld aan je versnelde ademhaling en je hartslag. Maar bovenal geeft adrenaline een kick: je wordt alerter, lijkt tijdelijk boven jezelf uit te stijgen, raakt in een flow…”

Het is dus niet zo dat je bij zo min mogelijk stress automatisch het beste presteert. Een milde vorm van stress (ook wel ‘eustress’ of positieve stress genoemd) kan juist tot extra concentratie leiden. Ook voor je lichaam kan een korte adrenalineboost geen kwaad. ‘Als je tenminste daarna voldoende ontspant, en niet deadline op deadline stapelt’, aldus Hemelrijk. Anders verhoogt je lichaam de aanmaak van een ander hormoon: cortisol. En zo’n toestand van langdurige stress is behoorlijk ongezond. ‘Door te veel cortisol word je neerslachtig, je geheugen gaat achteruit. Bovendien kom je extra snel aan. Het advies ‘Maak je niet dik’ aan iemand die zich te veel opwindt, kun je dus letterlijk opvatten.’

Veertien minuten nog tot de deadline. Ik heb Mattea Spatharakis aan de telefoon, GZ- psycholoog en docent aan de Rijksuniversiteit Leiden. Terwijl we de vragen doornemen, komt een collega me een cappuccino brengen. ‘Voordat een deadline gehaald is, zie je dat de verslavingsgevoeligheid voor pepstoffen toeneemt, zoals cafeïne’, zegt Spatharakis. Na afloop van de deadline kun je juist extra behoefte hebben aan ‘dempende’ middelen, zoals alcohol of marihuana.’ Een gezondere manier om te ontspannen na een deadline is mediteren, voor de aanmaak van het rustgevende hormoon oxytocine. Of sporten – daarbij komt weliswaar ook extra adrenaline vrij, maar op een goede manier. Tijdens een deadline is ook goed, trouwens. Meestal zijn mensen van elk uur maar zo’n minuut of 25 echt productief – dus als je nu nog even tijd hebt voor een wandelingetje…’

‘Straks’, zeg ik, terwijl ik mijn typsnelheid nog wat opvoer. Tien minuten nog tot de deadline. Zijn alle mensen even gevoelig voor deadlines, eigenlijk? Spatharakis: ‘Mensen die hun stress positief ‘labellen’, die juist van die deadlinesprints houden en goed kunnen focussen onder druk, ondervinden er weinig negatieve gevolgen van.’ Voor mensen met ADHD kan zelfs gelden dat ze in stress-situaties een betere concentratie hebben dan normaal. ‘Maar dat is een wankel evenwicht’, aldus Spatharakis. ‘Er hoeft maar een duif voorbij te vliegen terwijl ze met hun deadline bezig zijn en weg is de focus…’

Zes minuten tot de deadline.

Hoe kan ik die deadlinestress voortaan voorkomen? Is het een kwestie van simpelweg ruimere deadlines stellen, of uitstel aanvragen? Spatharakis: ‘Dat hangt ervan af wat voor persoon je bent. Als je realistisch kunt plannen, kun je baat hebben bij een dag uitstel. Maar sommige mensen trappen keer op keer in dezelfde valkuil. Die stellen hun werkzaamheden steeds tot het allerlaatste moment uit…’

Anderhalve minuut. Tijd om af te ronden. Gehaald. En nu gauw mijn hardloopschoenen aantrekken.