VS snuffelen in Berlijn? Niks aan te doen

De Duitse regering weet niet goed raad met het afluisteren door de Amerikanen, dat nog massaler blijkt dan gedacht.

De Amerikaanse inlichtingendiensten hebben massaal Duitse politici afgeluisterd, maar het lijkt wel alsof de Duitsers daar nog meer door in verlegenheid worden gebracht dan de Amerikanen zelf.

Toen bleek dat de NSA jarenlang meeluisterde met de gesprekken die bondskanselier Angela Merkel via haar mobiele telefoon voerde, was heel even de verontwaardiging groot. Maar die ebde alweer snel weg. Zeker na de belofte van de Amerikanen om dat niet meer te doen.

Intussen neemt de omvang van het afluisterschandaal alleen maar toe. Woensdag onthulde klokkenluiderssite WikiLeaks dat niet alleen Merkel, maar ook haar voorgangers Helmut Kohl en Gerhard Schröder werden afgeluisterd – en verder ook veel hoge ambtenaren, staatssecretarissen, ministers en chefs van het Kanzleramt, het bureau van de bondskanselier.

De Süddeutsche Zeitung toonde gisteren hele lijsten met (delen van) telefoonnummers, waarvan er een aantal nog steeds worden gebruikt. Onder degenen die zijn afgeluisterd bevinden zich Peter Altmaier (vertrouweling van Merkel), minister van Binnenlandse Zaken Thomas de Maizière en ook Ronald Pofalla, in het verleden namens het Kanzleramt lid van de Duitse NSA-onderzoekscommissie.

Hoezeer de Duitse regering met de zaak worstelt, bleek bij het onderzoek naar Merkels mobiele telefoon. Het ministerie van Binnenlandse Zaken dreigde met een rechtszaak, er werd zelfs overwogen Edward Snowden te laten getuigen, de oud-NSA-medewerker die het schandaal aan het licht bracht. Vorige maand besloot het Duitse openbaar ministerie het onderzoek toch te staken omdat, helaas, de verdenking dat de NSA het toestel heeft afgeluisterd, ‘niet wettig te bewijzen’ zou zijn.

Klaus-Dieter Fritsche (ook afgeluisterd) van het Kanzleramt had de Amerikaanse autoriteiten nog zo vriendelijk om uitleg gevraagd. Hij zou heel „dankbaar” zijn voor documenten die over wat het afluisteren van Merkel – als het gebeurd was – nou precies behelsde en „welke Amerikaanse autoriteiten ervan op de hoogte waren”.

De Amerikanen zwegen. Ze hebben half toegegeven dat ze Merkel bespioneerden, zonder in details te treden. En ze hebben beloofd haar telefoon voortaan met rust te laten – over de telefoons van anderen is door de VS geen enkele toezegging gedaan.

Een complicerende factor voor de Duitse regering is dat de eigen Bundesnachrichtendienst (BND) de Amerikanen op grote schaal hielp. Eind mei kwam de Oostenrijkse Europarlementariër Peter Pilz met informatie dat de BND met de NSA tientallen internetverbindingen heeft afgetapt, onder meer tussen Nederland en het buitenland.

De Duitse Groenen willen dat het OM alsnog een strafrechtelijk onderzoek begint. Men kan zich niet langer verschuilen achter een gebrek aan bewijs, zei Bondsdaglid Hans-Christian Ströbele. Maar de voorzitter van de NSA-onderzoekscommissie, Patrick Sensburg, voelt er volgens de Frankfurter Allgemeine Zeitung niets voor om, met wekelijks nieuwe onthullingen, telkens de Amerikaanse ambassadeur op het matje te roepen. Waar het volgens hem echt om gaat is dat Duitsland ervoor moet zorgen dat zijn data goed beschermd zijn.