Op de drempel: Plato in de tweede divisie?

‘Wat mij het dierbaarst is in Griekenland,” vertelt zangeres Angelique Ionatos, „is aan de zee te zitten en een moeder haar dochter te horen roepen met ‘Kalliope’, ‘Euterpe’, of ‘Persephone, kom hier’. Dan komt alles terug. Je ziet dat kleine meisje met zwarte haren, en tegelijk ben je in een oud verhaal. Het beneemt me de adem.” Ook Theo Angelopoulous vertelt: „Het trof me vanochtend op een schoolplein al die namen te horen: Orpheus, Prometheus, Diogenes….” De cineast ziet er een vorm van bezwering in, ouders die voor hun kind het glorieuze Griekse verleden hopen te verbinden met het „soms catastrofale heden”. De citaten komen uit deel 4 van de schitterende tv-serie The Owl’s Legacy (L’Héritage de la chouette) van kunstenaar Chris Marker uit 1989. Vanwege de onwelkome politieke boodschap verbood de financier, de Onassis Foundation, jarenlang elke vertoning; pas sinds kort staat de reeks op YouTube. De moderne Grieken weten best, laat Marker een spreker zeggen, dat ze etnisch niet van de ouden afstammen. Toch is er de continuïteit van de taal. Tijdens de eeuwenlange Turkse overheersing gingen de Grieken allengs koken als Turken, zich kleden als Turken, maar hun taal bleven ze trouw. De taal van demokratia en polis, van odyssee en patrida, van hybris, krisis en katharsis. „Wij zullen na al die eeuwen ook een nieuwe beproeving wel doorstaan, jullie kunnen ons wat” – ook dat zei het oxi van 61 procent afgelopen zondag.

De Franse president Valéry Giscard d’Estaing drukte de Griekse EEG-toetreding destijds door met de formule: „We laten Plato niet in de tweede divisie spelen.” Ongeveer zo kwam het land in 2001 ook in de euro. Zeven vette en zeven magere jaren later staat het op de drempel naar buiten. Het ‘wondertje’ van Mark Rutte kan nog, maar een akkoord binnen 48 uur is moeilijk voorstelbaar. De Griekse kiezers verwierpen het vorige hulpaanbod en zouden vanwege de economische pre-chaos nu de facto strengere voorwaarden moeten slikken. Onduidelijk blijft of premier Tsipras en de Syriza-hardliners een deal willen. De andere eurolanden kunnen zonder gezichtsverlies evenmin bewegen. Weinigen betwisten de noodzaak van schuldkwijting, met of zonder Grexit, maar voor oktober komt dit niet op tafel. Verzet tegen concessies komt niet alleen van noordelijke crediteuren Duitsland, Nederland en Finland. Minstens zo hard zijn Slowakije en de Baltische staten (waar de pensioenen lager liggen dan in Griekenland) en Spanje, Portugal en Ierland (die wel stug een EU-programma uitvoerden). Frankrijk en Italië stellen zich verzoenend op, maar zelfs het Elysée sluit een ‘tijdelijke opschorting’ van Grieks eurolidmaatschap niet langer uit.

Daarentegen wil geen regering dat het land de Unie als geheel verlaat. De Grexit moet een ‘euro-exit’ blijven. Griekenland zou zich voegen bij de groep met Groot-Brittannië, Zweden, Denemarken, Polen en vijf anderen. Geen ‘tweede divisie’, maar de ploegen die niet aan alle EU-sporten willen of mogen meedoen. Verdragsmatig is een vertrek uit de muntunie zonder vertrek uit de EU niet voorzien, maar gelet op de politieke noodzaak de mislukking niet groter te maken dan ze is, wordt er juridisch een mouw aan gepast.

Het was een geladen moment. Na de val van het Griekse kolonelsregime (1967-1974) vond een civiel proces tegen de militaire machthebbers plaats. Een van de terecht staande generaals sprak tegen de voorzittende rechter: „U kunt over ons geen oordeel uitspreken. De geschiedenis zal oordelen.” De rechter antwoordde prompt, met een woord dat lang naklonk: „Denkt u dat de geschiedenis in deze rechtszaal afwezig is?”

Komende dagen is ze ook in Brussel present.