Eerste hoofdstuk nieuwe Harper Lee online - ‘belangrijkste boek van het jaar’

De wereldwijde publicatiedatum is volgende week dinsdag, maar The Guardian, The New York Times en The Wall Street Journal publiceren vandaag al het eerste hoofdstuk uit Harper Lee’s eerste roman in 55 jaar en tweede sinds haar wereldberoemde debuut To Kill a Mockingbird. NRC.nl komt morgen, exclusief, met de Nederlandse vertaling. Een rijdende trein, met

Harper Lee Foto AP

De wereldwijde publicatiedatum is volgende week dinsdag, maar The Guardian, The New York Times en The Wall Street Journal publiceren vandaag al het eerste hoofdstuk uit Harper Lee’s eerste roman in 55 jaar en tweede sinds haar wereldberoemde debuut To Kill a Mockingbird. NRC.nl komt morgen, exclusief, met de Nederlandse vertaling.

Een rijdende trein, met één inzittende, ‘ambient sound’. De presentatie van het eerste hoofdstuk BN-JF144_GSAW_DV_20150702115628uit Go Set a Watchman door The Guardian is indrukwekkend te noemen.

Er wordt terecht groot mee uitgepakt. De verschijning van Lee’s eerste roman sinds haar in 1960 verschenen ‘Mockingbird’, waarvan wereldwijd 40 miljoen exemplaren werden verkocht, is het belangrijkste publicatiemoment van dit jaar, misschien wel van dit decennium. Dat bewijzen de verkoopcijfers al. ‘Watchman’ is de meest vooruitbestelde titel uit de geschiedenis van de Amerikaanse uitgever Harper Collins. En voorlopig is de meest vooruitbestelde titels op Amazon in 2015.

Morgen zal de digitale versie van het eerste in het Nederlandse vertaalde Ga heen, zet een Wachter exclusief op nrc.nl verschijnen. Vlaamse krant De Morgen is de enige Nederlandstalige krant die het hoofdstuk in drukvorm zal uitbrengen. In een speciale bijlage.

Draad van ‘Spotvogel’ wordt opgepakt

De vormgeving van The Guardian - met die nadruk op de trein -  is ook treffend. Want in haar eerste roman pakt Lee de draad weer op van haar wereldberoemde en succesvol verfilmde debuut To Kill a Mockingbird uit 1960 en reist hoofdpersoon ‘Scout’ in de jaren ’50 per trein van New York naar Alabama om haar vader, de advocaat Atticus Finch, te bezoeken.

In Spaar de Spotvogel, zoals de Nederlandse vertaling van ‘Mockingbird’ heet, vertelt diezelfde Scout hoe haar vader 20 jaar eerder, in het gesegregeerde Amerikaan van de jaren ’30, een van verkrachting betichte Afro-Amerikaan verdedigt.

Het eerste hoofdstuk van ‘Watchman’ is ook te beluisteren, voorgelezen door de Amerikaanse, actrice Reese Witherspoon:

‘Breezily self-assured’

De wereldwijde publicatie van ‘Watchman’ is volgende week dinsdag, maar Harper Lee zelf ontving vorige week al een exemplaar van haar tweede roman, tijdens een door haar Amerikaanse uitgever Harper Collins georganiseerde lunch. Ze nam het vorig jaar herontdekte boek, dat op 14 juli in een oplage van twee miljoen exemplaren zal verschijnen, volgens The New York Times ‘breezily self-assured’, dus vol zelfvertrouwen, in ontvangst. Bovendien zou ze geanimeerd met aanwezigen hebben gesproken. En was ze in ‘good spirits’. Gevraagd of ze had verwacht dat het boek zou verschijnen antwoordde ze tijdens de lunch:

“Natuurlijk was ik dat, doe niet zo gek.”

Origineel

Zo gek was die vraag niet. Sinds het nieuws over Lee’s nieuwe roman in februari van dit jaar naar buiten kwam, is er veel om het boek te doen geweest.

Want hoe origineel is de roman eigenlijk? Niet heel erg, stelde Lee-biograaf David Shields nog geen vierentwintig uur na de bekendmaking van het nieuws. In een persverklaring maakte Lee er geen geheim van dat haar tweede roman nauw samenhangt met haar debuut uit 1960. Go Set a Watchman schreef Lee namelijk al in de jaren ’50. Het had haar debuut moeten zijn. Maar het werd afgewezen. Daarover zei Lee in februari in een persverklaring:

“Een personage in het verhaal was Scout, een volwassen vrouw. Mijn redacteur vond de flashbacks naar Scouts kindertijd interessanter en overtuigde me een roman te schrijven vanuit het oogpunt van de jonge Scout.”

En in dat proces is Go Set a Watchman kaalgeplukt, zei Shields in The New York Times:

“Veel uit Go Set a Watchman is overgenomen in To Kill a Mockingbird. En misschien waren dat de beste delen.”

Mentaal fit

Origineel of niet: pijnlijker voor Lee waren de twijfels over haar mentale fitheid. Wilde de schrijfster die zei nooit meer een boek te willen publiceren, en die sinds een hersenbloeding in 2006 slechtziend en slechthorend is, wel dat ‘Watchman’ in de handel genomen zou worden? Of werd ze gedwongen met de publicatie in te stemmen?

Het waren twijfels die haar ‘extreem gekwetst en vernederd’ hadden, liet ze medio februari weten. Maar de twijfel bleef. Mede aangewakkerd door vrienden als historicus Wayne Flynt. Hij gaf in maart in The New York Times toe dat zijn vriendin ‘Nelle’ moeite had dingen te onthouden. Toen hij haar vroeg naar haar nieuwe roman, antwoordde Lee volgens Flynt enigszins verward: “welk boek?”.

De twijfel culmineerde in een officieel onderzoek van de staat Alabama naar ‘elder abuse’. Gedurende een maand werd Lee, medewerkers van haar verzorgingstehuis in Monroeville, Alabama en vrienden ondervraagd. Medio maart kwam de conclusie van het rapport: Lee heeft zelf ingestemd met haar tweede boek. Sinds die uitspraak is het debat over haar mentale fitheid enigszins geluwd.

Amateuristisch

Maar daarmee was niet een andere angst weggenomen: was ‘Watchman’ wel goed genoeg? Het boek zou ‘amateuristisch’ zijn. En de ongeredigeerde versie zou de wereld laten zien hoe Lee werkelijk schrijft: slecht. Hoe blij moeten we zijn dat nu een boek wordt gepubliceerd dat in de jaren ’50 door uitgevers werd afgewezen? Een relevante vraag, zo benadrukte The New York Times.

’Er staat veel op het spel, inclusief de nalatenschap van een van ‘s lands’ meest geliefde auteurs.’

Het eerste hoofdstuk kan nu soelaas bieden, of vrees inboezemen voor dinsdag. Duidelijks is wel: de discussie over de nieuwe Harper Lee is nog lang niet geluwd.