Een beetje afboeken en aanpassen? Dit probleem lost zichzelf niet op

Grond kan minder waard worden. Néém dat verlies, zeggen experts.

Het is wel duidelijk hoe het mis heeft kunnen gaan, stelt de Raad voor de financiële verhoudingen. Een „groot aantal gemeenten” heeft „de verleiding om zich rijk te willen rekenen” met een actief grondbeleid „niet kunnen weerstaan”, stelt het gisteren verschenen rapport Grond, geld en gemeenten.

Opsteller Gerber van Nijendaal: „Gemeenten hadden in de goede jaren bestemmingsplannen kunnen maken en projectontwikkelaars kunnen uitnodigen om te bouwen. Dat hebben sommige gemeenten ook wel gedaan. Maar veel andere gemeenten wilden zélf projectontwikkelaar worden. Ze moesten zelf publieke lasten betalen, zagen projectontwikkelaars er vervolgens met de poet vandoor gaan en dachten: dat willen wij ook.”

Zo kon het grondbedrijf van veel gemeenten een „melkkoe” worden, waaruit ze voorzieningen konden betalen, zonder dat inwoners van die gemeenten dit in hun portemonnee voelden. Totdat in 2008 de crisis toesloeg, en de belangstelling voor al die aangekochte terreinen verdween. Sommige gemeenten hebben bovendien de meeste gronden gekocht vlak voor de crisis, zodat zij eigenlijk nooit veel winst hebben kunnen maken. „Ze zijn, in beurstermen, te laat ingestapt”, aldus Van Nijendaal.

Op hoe gemeenten vervolgens met de verliezen omgaan, heeft de raad forse kritiek. „Ze versluieren het verlies”, zegt Van Nijendaal. „Ze boeken het verlies af tot een niveau dat ze zich in hun begroting kunnen veroorloven, in plaats van tot de huidige marktwaarde. Ze passen hun plannen een beetje aan, ze bouwen wat minder, doen wat langer over de bouw. Elk jaar trakteren ze zichzelf op een tegenvaller, en voor de rest denken ze dat het probleem zichzelf wel oplost, want eens zullen de prijzen toch wel weer stijgen? Zo krijg je een niet-realistische begroting.”

De raad roept gemeenten nu op „realistisch” om te gaan met waardeverlies van grond. Neem het verlies in één keer en maak, waar nodig onder preventief toezicht door de provincie, een plan van aanpak om het verlies in meerdere jaren weg te werken.

Van Nijendaal: „Het is geen schande om onder toezicht te staan.”