‘Aantal Griekse zelfmoorden is sinds 2010 met 35 procent gestegen’

Dat stond op een website van de Griekse overheid, die burgers moest voorlichten over het referendum van zondag.

De aanleiding

De Griekse overheid maakte een ‘voorlichtingssite’ over het referendum van afgelopen zondag, die onder meer een pagina had die ‘info & infographics’ heette. Daar stond geen informatie over het hoe en wat van het stemmen, om maar iets te noemen, maar ook hier klonk luid en duidelijk het stemadvies door van de regering-Tsipras. Onder de kop ‘social impact’ stond dat het Griekse zelfmoordcijfer tussen 2010 en 2014 met 35 procent is gegroeid. Op zo’n partijdige website ben je geneigd dat met een korrel zout te nemen. Is dit inderdaad makkelijke propaganda of kille, keiharde waarheid?

Waar is het op gebaseerd?

De bron voor het cijfer wordt niet vermeld, maar is wel gemakkelijk terug te vinden. In februari van dit jaar verscheen er een studie van onderzoekers aan de universiteit van Pennsylvania en enkele Griekse en Britse collega’s in het British Medical Journal (BMJ). Daarin werd het percentage genoemd.

En, klopt het?

Op de overheidssite staat dat het aantal zelfmoorden tussen 2010 en 2014 is toegenomen. Er is een probleem met het laatste jaartal. Geen enkele autoriteit beschikt namelijk over cijfers van afgelopen jaar: het Griekse statistiekbureau ELSTAT berichtte in 2014 nog over de zelfmoordcijfers van 2012 als de meest recente gegevens.

Om precies te zijn: in 2010 registreerde ELSTAT in totaal 377 zelfmoorden, in 2012 waren het er 508. Dat betekent inderdaad een toename met 35 procent. Datzelfde cijfer wordt in het BMJ genoemd: die onderzoekers constateerden dat het zelfmoordcijfer zo dramatisch gegroeid was sinds het begin van de grote bezuinigingen van de Griekse regering in juni 2011, die gepaard gingen met stakingen en protesten. Recentere cijfers zijn er dus niet, maar dat onderzoek doet vermoeden dat het aantal zelfmoorden niet is afgenomen in de afgelopen jaren – dat kunnen we ook nog opmaken uit een tweede studie, die vorig jaar is gepubliceerd.

Het artikel in het BMJ maakte een analyse van alle Griekse zelfmoorden tussen 1 januari 1983 en 31 december 2012. De vraag die het onderzoek wilde beantwoorden was of er daadwerkelijk een correlatie was tussen het aantal zelfmoorden en de economische malaise – met die suggestie zijn de cijfers ook door de regering online gezet. Een tweede studie uit het wetenschappelijke tijdschrift Social Science & Medicine, van een groep onderzoekers uit Portsmouth en Wenen, gaat over diezelfde vraag, maar analyseerde een langere periode: tussen 1968 en 2011.

En? In reacties op eerdere onderzoeken naar die vermeende samenhang heerste er scepsis: een stijgend aantal zelfdodingen maakt nog niet meteen dat er een link te leggen is met de economische crisis. Gelijktijdigheid is nog niet hetzelfde als een oorzaak-gevolgrelatie.

Maar uit de twee onderzoeken komt naar voren dat een oorzakelijk verband tussen de toename en de crisis wel degelijk aannemelijk is. Met name het onderzoek uit Social Science & Medicine bood een „statistisch robuust model” om de invloed van crisismaatregelen op het zelfmoordcijfer weer te geven. En in meer Europese landen is het zelfmoordcijfer de afgelopen crisisjaren gestegen.

Overigens kent Griekenland relatief het laagste zelfmoordcijfer binnen de Europese Unie. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) maakten in 2012 3,8 op de 100.000 Grieken een einde aan hun leven. Litouwen kent met 28,2/100.000 het hoogste zelfmoordcijfer binnen de EU. Nederland heeft met 11/100.000 een cijfer dat ruim twee keer zo hoog ligt als het Griekse.

Conclusie

De cijfers van de Griekse overheidssite kloppen, maar slechts gedeeltelijk. Er is inderdaad een stijging van het aantal Griekse zelfmoorden met 35 procent waargenomen, maar dat gaat om het verschil tussen 2010 en 2012. Cijfers over 2014 zijn niet beschikbaar: dat deel van de bewering berust dus niet op controleerbare gegevens.

Maar omdat wetenschappelijk is aangetoond dat er een verband bestaat tussen de crisis en stijging van het aantal zelfmoorden, kunnen we aannemen dat het aantal zelfmoorden sinds 2012 niet verminderd zal zijn. Daarom beoordelen we de stelling als grotendeels waar.