Column

Naakt worstelen in de arena van de euro

Het is bij elkaar maar één miljoen euro, en misschien wordt het bedrag wel nooit betaald. Maar toch waren de boetes die de Griekse autoriteiten de afgelopen maanden aan een twintigtal buitenlandse hedgefondsen oplegden best relevant. De overtreding betrof het zogenoemde ‘naked short selling’ van aandelen van Griekse banken. Dat is het verkopen van aandelen zonder deze in bezit te hebben, of zelfs maar te hebben geleend, in de hoop die later te kunnen terugkopen voor een lagere prijs.

Short selling is een prima activiteit, niets mis mee. Het is in principe een goed tegenwicht tegen alle mechanismen die erop gericht zijn de beurzen omhoog te krijgen. In China werden de aandelen opgejaagd door te speculeren met geleend geld. Als de Chinezen óók een goede short-markt hadden toegestaan, dan zou de crisis die zich op nu in Shanghai en Shenzen afspeelt minder hevig zijn geweest.

Het ‘naakt’ doen is bedenkelijker. Denk aan de naakte ‘credit default swaps’ die in de eurocrisis een slechte naam kregen. Dat ging in wezen om het verzekeren van het huis van je buurman in de hoop dat het afbrandt. Overal ter wereld zijn maatregelen genomen om deze vorm van speculeren in te tomen – óók in de Verenigde Staten.

Naakt short gaan is niet erg wenselijk. Maar wat te denken van ‘naakt’ kopen? Ho even, dat bestaat toch niet? Ligt er aan hoe je het definieert. Zo bijvoorbeeld: effecten kopen, maar dan niet met geleend geld, maar met geld dat er nog helemaal niet is.

Bestaat dat dan? Zeker: het wordt grootschalig toegepast. Overal steunen centrale banken de financiële markten door effecten (meestal staatsleningen) op te kopen met zelf geschapen geld. In Japan, sinds jaar en dag. In de VS en het Verenigd Koninkrijk, waar het programma van ‘kwantitatieve verruiming’ (QE) weliswaar is afgelopen, maar de centrale bank met nieuwe aankopen haar opgeblazen balans op peil houdt. In de eurozone is de ECB er dit jaar pas nét mee begonnen.

Effecten kopen met zelf gecreëerd geld: naakter kan het niet. En zo kan het gebeuren dat zich de volgende transactie voordoet: een hedgefonds verkoopt aandelen die het niet heeft aan een centrale bank die voor de aankoop geld schept. Je kunt deze deal korter uitleggen: centrale bank geeft geld aan hedgefonds.

Waar kennen we dat van? Inderdaad, van de valutacrisis van 1992, toen hedgefondsen (we ontdekten toen eigenlijk pas wat dat waren) voluit speculeerden tegen het Europese wisselkoersmechanisme. Centrale banken waren verplicht in te grijpen, hetgeen neerkwam op een grootschalige subsidie voor de fondsen die short gingen op, allereerst, het Britse fonds. Eén van de grote winnaars: het Quantum Fund van George Soros, die er zijn naam en miljardenfortuin mee vestigde.

Grappig: hedgefondsen speculeren nu ook door short te gaan tegen de muntunie, met Griekse bankaandelen als speerpunt. Eén van de fondsen die daar nu een boete voor kregen: datzelfde Quantum Fund.

Herhaalt de geschiedenis zich? Dat weten we pas als na een eventuele Griekse exit ook andere eurolanden worden aangevallen met als doel de euro stukje bij beetje uit elkaar te scheuren. Er is één verschil met toen: destijds putten de hedgefondsen de vreemde-valutareserves van de centrale banken uit. Ditmaal zal de ECB zich verdedigen met zogenoemde Outright Monetairy Transactions: onbeperkte aankopen van staatsleningen en andere effecten van de landen die onder vuur komen. Dat doet zij met zelf gecreëerde euro’s, en daarvan heet de voorraad in theorie onuitputtelijk te zijn. Maar zal dat in de praktijk ook straffeloos kunnen? De tijd kan aanbreken dat dit zal worden getest.