Dronken Russen ontmoeten Adam en Eva op Parade

De essentie van verbeelding? Spelen, knutselen, fantaseren. Met kleine bouwsteentjes iets creëren wat het concrete en praktische ver overstijgt, wat een vlucht neemt, betekenis krijgt, tot leven komt. Op de Parade in Den Haag wordt dat in twee voorstellingen op soortgelijke wijze geprobeerd, terwijl ze tegelijk niet méér van elkaar zouden kunnen verschillen. Gedateerd futurisme versus actuele nostalgie.

De leden van digitaal kunstenaarscollectief PIPS:lab zijn meester-knutselaars. Al vijftien jaar maken zij speels hightech-impro-cyber-theater volgens een inmiddels geijkte formule: toeschouwers worden uit het publiek gevist en ‘gescand’ terwijl ze ogenschijnlijke onzinteksten uitspreken of nutteloze handelingen verrichten, met veel kabaal aangemoedigd door de PIPS:lab-leden. Gaandeweg de voorstelling vallen deze loze digi-flarden dan echter vaak verrassend op hun plaats in een doortimmerd script, dat het publiek alsnog verbluft achterlaat. Daarbij is hun Monty Python-achtige absurdisme verfrissend: een voorstelling heette bijvoorbeeld The Washing Powder Conspiracy, en een andere hit was Diespace, waarin voor bezoekers toekomstige postume onlineprofielen werden gecreëerd. De voorstellingen van PIPS:lab zijn altijd gek, verrassend en futuristisch.

Maar bij hun nieuwe voorstelling Shadows in the Cloud lijkt hun aanpak plots gedateerd. Waren deze makers ooit pioniers, nu het moderne leven zich grotendeels digitaal afspeelt wordt het voor hen moeilijker om iets nieuws te beweren. In Shadows in the Cloud gebeurt dat in elk geval niet. De voorstelling blijft steken in lawaaiige chaos rond een ruimtevaart, waarbij het leeuwendeel bestaat uit lange, ontoegankelijke voorbereidingen met een handjevol toeschouwers. PIPS:lab lijkt wat te lijden onder de wet van de remmende voorsprong. Maar slim en geestig blijft het.

Bij Een vorig leven van de jonge theatermakers Thomas, Sacha en Jos van Theater aan het Spui gebeurt het tegenovergestelde. Zij toveren met primitieve middelen een nostalgische wereld tevoorschijn die tegelijk o zo relevant is voor vandaag. Toon Tellegen schreef de tekst, over zijn geboortedorp, een even terloops als wonderlijk verhaal, waarin heel gewone mensen heldendichtwaardige trekken krijgen. Zoals Jacob Laagwater, nazaat van de legendarische Jacopo Basso of Jacques Basseau, medewerker van de kalkfabriek en vader van twee zoons. Hij voedt zijn kinderen op met liederlijke eigen versies van bijbelverhalen, zoals een ontmoeting tussen Adam en Eva en drie dronken Russen, met veel wodka erbij. Een leuke, onaangepaste gek is hij, tot hij zijn strijd met de waanzin verliest. Acteurs/vertellers Thomas van Ouwerkerk, Sacha Muller en Jos Nargy brengen Tellegens wereld op betoverende wijze tot leven, met houten blokken als huizen en papieren paarden en fietsen. Witte snippertjes A4 worden meeuwen, een miniatuurzaklampje laat met een fraaie boog boven de huizen de zon opkomen – een even effectieve als bekoorlijke vondst.

De drie spelen zelf alle stemmetjes en wisselen soepel en vanzelfsprekend tussen het ene en het andere personage, en tussen spelen, knutselen en vertellen. Hun spel is subtiel en innemend, hun verhaal even wonderlijk als aangrijpend. Over een verdwenen wereld gaat het, en bijzondere mensen die slachtoffer worden van hun eigen excentriciteit. Een vorig leven is een tragikomisch, universeel verhaal, lofzang en afscheid ineen, treffend actueel gemaakt door de verbeeldingskracht en creativiteit van drie grote talenten.