Dagkalender van de Wereldliteratuur: de primitieve natuurmens vs. de moderne maatschappij

Geen literaire kroonjaren vandaag. Maar wel de 117de geboortedag van Gerard Walschap, wiens Houtekiet deze maand een plaatsje kreeg in de ‘dynamische canon van de Nederlandstalige literatuur vanuit Vlaams perspectief’.

Een aversie tegen het folkloristische en streekgebonden proza van Stijn Streuvels (De vlaschaard) en Felix Timmermans (Pallieter) zette de journalist en zondagsdichter Gerard Walschap (1898-1989) ertoe aan om zelf romans te gaan schrijven.

Met Adelaïde (1929), over een erfelijk belaste, katholieke vrouw die langzaam gek wordt, schreef hij een psychologische roman waarin seksualiteit een belangrijke rol speelt. Dat laatste bracht hem in conflict met de katholieke kerk, die ook de twee volgende romans van Walschaps trilogie over de familie Roothooft, Eric (1931) en Carla (1933), in de ban deed.

Walschap verraste zijn land- en tijdgenoten bovendien met een zakelijke stijl die toch levendig was, en die de basis werd voor twee van zijn grootste successen: Houtekiet (1939), waarin een primitieve natuurmens het opneemt tegen de moderne maatschappij, en Oproer in Congo (1953), over een conflict tussen blank en zwart dat beteugeld wordt door samenwerking en humanisme.

Veel gelezen wordt Walschap tegenwoordig niet meer, zelfs niet in België, maar als peetvader van een generatie schrijvers die zich afzetten tegen de katholieke kerk (Boon, Gijsen, Claus) is hij van grote invloed geweest.