Klimaat

Wat is ‘gevaarlijk’

De uitspraak van de Haagse rechtbank over het Nederlandse klimaatbeleid, waarover ik ook het vorige blog al schreef, heeft veel reacties losgemaakt. Ik kom er daarom graag nog een keer op terug.

Wat mij (en ook sommige reageerders op het vorige stukje) aan de uitspraak opviel is dat de rechter in zijn vonnis de indruk wekt dat het gaat om een wetenschappelijke conclusie, gebaseerd op de rapporten van het klimaatpanel van de Verenigde Naties, het IPCC.

De rechter schrijft dat het IPCC heeft ‘vastgesteld dat bij een mondiale temperatuurstijging van 2 °C boven het pre-industriële niveau (tot het jaar 1850) het risico ontstaat op een gevaarlijke, onomkeerbare verandering van het klimaat’. En dat volgens de wetenschappers daarvoor die minimaal 25 procent reductie nodig is. (Verderop in het vonnis spreekt de rechter zelfs van een ‘zeer gevaarlijke situatie voor de mens en het milieu’).

De suggestie is duidelijk: die twee graden is door de wetenschap vastgesteld. Dat is niet zo. Op zijn website schrijft het IPCC dat de organisatie weliswaar ‘beleidsrelevant’ is, maar geen beleid voorschrijft. De tweegradendoelstelling komt niet van het IPCC, maar van de beleidsmakers zelf.

Ook het door de rechtbank gebruikte woord ‘gevaarlijk’ is niet terug te vinden bij het IPCC. In het rapport uit 2007 (gek genoeg kiest de rechter niet het meest recente IPCC-rapport uit 2013) waaruit de rechter citeert komt het woord weliswaar één keer voor, maar in een verwijzing naar het VN-klimaatbureau dat zich bezighoudt met de onderhandelingen over het beleid. Het IPCC schrijft dat het vaststellen van wat gevaarlijk is een waardeoordeel (‘value judgements’) inhoudt. Voor zo’n  oordeel kan het IPCC op de wetenschap gebaseerde bouwstenen aanleveren, maar het oordeel zelf is aan de bestuurders.

Bouwstenen

De bouwstenen die het IPCC aandraagt zitten wel vol onzekerheden en scenario’s. Die worden keurig in de rapporten benoemd. De belangrijkste onzekerheid betreft de ‘klimaatgevoeligheid’ van kooldioxide (hoeveel stijgt de temperatuur bij een verdubbeling van de CO2-concentratie). Bij een grote klimaatgevoeligheid moet de uitstoot van kooldioxide snel omlaag, valt die gevoeligheid mee, dan hebben we meer tijd.

Dat de overheid zijn zorgplicht verzaakt bij een reductie van broeikasgassen met minder dan 25 procent, is wetenschappelijk dan ook moeilijk vol te houden.

Ik heb dat vorige week voorgelegd aan Dennis van Berkel, jurist van Urgenda. Hij wees erop dat de wetenschappelijke onderbouwing slechts een bescheiden rol speelt in de argumentatie. Zoals in het vonnis zelf ook staat:

De rechtbank ziet zich geconfronteerd met een geschil waarin lastige en veelomvattende “klimaattechnische” vragen aan de orde zijn. De rechtbank beschikt niet zelf over deskundigheid op dit terrein. Zij zal zich baseren op hetgeen partijen in dit opzicht hebben overgelegd en tussen hen vaststaat. Dit betreft zowel de huidige stand van de wetenschap als (andere) gegevens die de Staat heeft erkend of ook zelf voor juist houdt.

In een reactie schrijft Van Berkel desgevraagd:

Het vonnis moet worden gelezen in  de context van de uitvoerige processtukken van beide partijen. Daarin zijn de bevindingen van het IPCC uit zowel het rapport van 2007 als dat van 2013 zeer uitgebreid aan bod gekomen. De rechter gebruikt alleen materiaal dat partijen inbrengen en doet niet zelf onderzoek. Op basis van ingebrachte feiten, velt de rechter een oordeel.

De Staat heeft, samen met alle 195 bij het VN klimaatverdrag aangesloten landen, de bevindingen van beide IPCC-rapporten onderschreven en expliciet erkent dat meer dan 2 graden opwarming gevaarlijk is en dat 25-40% emissiereductie voor 2020 noodzakelijk zijn om een redelijke kans te behouden onder die 2 graden te blijven. De Staat heeft dat dan ook niet betwist tijdens de procedure. De rechter gaat uit van dit gegeven en heeft van deze feiten niets zelf verzonnen of vastgesteld.

In een artikel in NRC Handelsblad vandaag, op basis van een gesprek met Kornelis Blok van energieconsultant Ecofys, een uitleg hoe die ongeveer 17 extra megatonnen gehaald kunnen worden. De conclusie: het is zeker haalbaar.

Blogger

Paul Luttikhuis

Buitenlandredacteur Paul Luttikhuis volgt op dit blog nieuws over klimaatverandering. Hij schrijft over sociale en economische gevolgen, over manieren waarop landen zich daarop voorbereiden, over nieuwe wetenschappelijke inzichten en over de onderhandelingen na ‘Parijs’. Regelmatig zullen gastauteurs hun licht laten schijnen op deze thema’s.