Ook na Griekse deal kan het nog misgaan

Tsipras heeft tot zondag de tijd met plannen te komen. Die moeten in één keer goed zijn.

Binnen 48 uur, zei premier Alexis Tsipras zondag na het euroreferendum, zou hij in Brussel wel even een akkoord sluiten, zodat Griekse banken weer open konden. Bovendien verving hij maandag de eigenzinnige minister van Financiën Yanis Varoufakis door de mildere Euclid Tsakalotos. De verwachtingen bij een nieuwe dag vol crisisberaad in Brussel waren gisteren dan ook hooggespannen. Met welke nieuwe voorstellen zouden de Grieken komen?

Na het overweldigende Griekse ‘nee’ tegen de eisen die de EU stelt in ruil voor noodsteun, leek Athene bereid tot een handreiking. „Geen triomfantalisme”, had Tsakalotos voor zichzelf op Brussels hotelpapier geschreven, voorafgaand aan een vergadering van Eurogroep-ministers. Het papiertje onder zijn arm werd gefotografeerd door de pers - een beginnersfout. Maar het duidde er wel op dat hij, anders dan zijn voorganger Varoufakis, de confrontatie met zijn Europese gesprekspartners wilde vermijden. Groot was dan ook de verbazing toen gisteren bleek dat Tsakalotos helemaal geen nieuwe voorstellen bij zich had.

De Belgische minister Johan van Overtveldt zei „ontgoocheld” te zijn over de lege handen van Tsakalotos. De Grieken wilden praten over plannen die ze vóór het referendum nog hadden ingediend. Eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem noemde dat „een misverstand”: die voorstellen gaan nog uit van het tweede, vorige week al verlopen hulpprogramma voor Griekenland en houden geen rekening met de intussen sterk verslechterde economische situatie in het land. „U kijkt verbaasd, dat was ik ook”, zei premier Rutte, die gisteravond ook in Brussel was voor een extra top van regeringsleiders.

Athene moet formeel een nieuw verzoek om noodsteun indienen bij het Europese noodfonds ESM (European Stability Mechanism). EU-leiders, die na vijf maanden onderhandelen murw zijn gebeukt, stelden hier gisteren een keiharde deadline voor: Tsipras krijgt nog tot zondag om een akkoord te bereiken. De nieuwe voorstellen moeten „in één keer goed zijn”, zei Dijsselbloem volgens ingewijden gisteren tegen Tsakalotos tijdens een onderonsje vooraf aan de Eurogroep. Oftewel: de tijd voor onderhandelingen is echt voorbij.

Of het lukt is zeer onzeker: het vertrouwen in Tsipras is weg. En zelfs als het wel lukt, moeten nog steeds een aantal belangrijke hordes worden genomen. Zo kan elk euroland nog een veto uitspreken over nieuwe ESM-steun voor Griekenland. Bovendien moeten in een aantal landen, waaronder Duitsland, Nederland en Finland, nationale parlementen specifiek goedkeuring geven aan een nieuw programma. Veel Duitse parlementariërs, ook van Angela Merkels eigen CDU, hebben al aangekondigd tegen te zullen stemmen.

Als de lidstaten en hun parlementen meewerken en haast maken, dan kan volgens ingewijden in augustus nieuwe financiële steun beschikbaar zijn. Maar tegen die tijd zijn de Griekse banken al lang failliet. Een overbruggingskrediet lijkt onvermijdelijk, maar eurolanden zijn hierover verdeeld. Al op 20 juli moet Griekenland een afbetaling doen van 3,5 miljard euro aan de Europese Centrale Bank (ECB). Een afbetaling aan het IMF (3,6 miljard euro) kon vorige week niet worden opgebracht.

Het toekennen van ESM-steun is in essentie een politieke beslissing. Als eurolanden eind deze week de Griekse plannen goedkeuren, zijn EU-ambtenaren in staat om binnen enkele dagen een nieuw hulppakket samen te stellen. Ze kennen de Griekse financiële situatie ondertussen door en door. De enige onbekende factor is in hoeverre de Griekse economie sinds het sluiten van de banken verder in het slop is geraakt. Een analyse daarvan moet bepalen hoe omvangrijk het derde steunpakket moet zijn. Vóór het Griekse referendum werd uitgegaan van zo’n 30 miljard euro. Naar verwachting is dat bedrag ondertussen flink opgelopen, al is onduidelijk hoe hoog.

Maar het ESM kan niet de benodigde brugfinanciering leveren. De statuten van het noodfonds staan dat niet toe. De ECB kan nog wel wat doen: het kocht tijdens de eurocrisis goedkoop Griekse staatsobligaties op. De winst hierop vloeit in principe terug naar eurolanden, maar die zagen daar in 2012 van af, ten faveure van Griekenland. Ze wilden niet als aasgieren worden gezien. Voor 2014 gaat het om 1,8 miljard euro, voor dit jaar tot nu toe ongeveer om 1,4 miljard euro. Mogelijk net genoeg om de ECB terug te betalen.

Alleen: krijgt Griekenland die winsten nog wel? In Duitsland groeit het verzet hiertegen, nu het ernaar uitziet dat de Griekse crisis hoe dan ook duurder gaat uitvallen dan gehoopt. Bovendien is ook het gebruik van de winsten gekoppeld aan een voor eurolanden geloofwaardig pakket aan hervormingen en bezuinigingen. En dat is tot nu toe de allergrootste horde.