Een epidemie van keizersneden, want de dokter heeft ‘geen tijd’

Nieuwe regels moeten sinds deze week het recordaantal keizersneden terugdringen. Maar artsen en veel vrouwen trekken het liefst de agenda. „Heerlijk. Ik voelde niets.”

Meer dan de helft van de Braziliaanse baby’s komt met een keizersnede ter wereld. Een keizersnede zou maar in 15 procent van de gevallen nodig zijn.

Isabel Bastos (32) wilde het liefst natuurlijk bevallen van haar eerste kind. Dus bezocht ze vele dokters, tot ze er een vond die erin toestemde. Maar het liep anders. „Na 37 weken zei de dokter: de baby is te groot. Je moet bevallen met een keizersnede en wel vandaag.”

Verbouwereerd ging ze naar de gespecialiseerde kliniek waar ze ter plekke 400 euro moest betalen voor de anesthesie. Die middag ging ze onder het mes. Achteraf onnodig: de baby was gezond en had een normaal gewicht. „Het was 28 december”, zegt Bastos ruim twee jaar later, nog verontwaardigd. „In Brazilië is dat het begin van de zomervakantie. De dokter wilde gewoon niet wachten.”

Brazilië heeft wereldwijd een van de hoogste percentages keizersneden. Het gemiddelde ligt op 54 procent, in de particuliere zorg is dat 84 procent. In Nederland komt 17 procent van de baby’s via een keizersnede ter wereld. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is in maximaal 15 procent van de bevallingen een keizersnede vereist.

Zo’n percentage heeft de Braziliaanse overheid ook voor ogen. Na decennia van geplande keizersneden kondigde ze in januari een drastische beleidswijziging aan: verzekeringsmaatschappijen mogen keizersneden alleen nog vergoeden als artsen kunnen aantonen dat er een medische noodzaak is. Vrouwen moeten tekenen voor toestemming voordat ze onder het mes gaan. Cijfers van het aantal keizersneden en natuurlijke bevallingen moeten per arts openbaar worden. Een medische ingreep in een gezond lichaam brengt onnodig risico’s met zich mee. Afgelopen maandag werden de regels van kracht.

„De epidemie van keizersneden is onacceptabel”, zei minister van Volksgezondheid Arthur Chioro toen hij het beleid bekendmaakte. „We kunnen dit alleen aanpakken door het als een probleem voor de volksgezondheid te beschouwen.”

„Het is niet alleen een vrouwenprobleem, het is een probleem voor de hele geboortepraktijk”, zegt de Braziliaanse gynaecoloog Marcos Dias, die bijna twintig jaar strijdt voor verandering. „Veel collega’s weten niet hoe ze een natuurlijke bevalling moeten begeleiden. Dus liegen ze hun patiënten voor – de baby is te groot of ligt verkeerd – om vrouwen over te halen.”

Navelstreng om de nek

In de documentaire De wedergeboorte van de bevalling zegt Carmen Campbell hoe ze op doktersadvies een echo laat maken. Alles lijkt goed, tot een baby in beeld verschijnt met de navelstreng drie keer om de nek. Keizersnede, luidt de behandeling. Het is geënsceneerd: als Campbell uit achterdocht een echo laat maken in een andere kliniek, blijkt er niets aan de hand.

Deze geboortepraktijken stammen uit de jaren zeventig. Toen begonnen verzekeraars verschil te maken tussen keizersneden en natuurlijke bevallingen: een keizersnede leverde een arts voortaan meer op. Door een laag vertrouwen in de gezondheidszorg eisten vrouwen dat hun eigen dokter bij hun bevalling was. Door die combinatie gingen artsen bevallingen plannen.

Het beeld van een pijnloze keizersnede – liefst vrijdagmiddag, zodat het kraambezoek in het weekend langskomt – wordt door artsen én vrouwen gepropageerd. Die laatste groep ziet naast het ‘pijnargument’ esthetische voordelen in een medische ingreep.

„Heerlijk”, zegt Sandra Francisca da Silva (31), die het moment van haar keizersnede bepaalde. „Ik heb niets gevoeld, alles is even strak als voorheen. Mijn bevalling was een feest.”

In de boeien geslagen

Sinds kort is er iets veranderd. Vorig voorjaar ontvluchtte de 29-jarige Adelir Carmen Lemos de Góes een ziekenhuis om een keizersnede te voorkomen. Kort daarop werd ze – intussen thuis aan het bevallen onder begeleiding van een vroedvrouw – door de politie van haar bed gelicht, in de boeien geslagen en ging ze gedwongen onder het mes. Er lag een arrestatiebevel dat het recht van het ongeboren kind boven dat van de moeder stelde. Haar arts vond een keizersnede de enige verantwoorde manier om haar kind ter wereld te brengen.

De ophef die ontstond gaf de activistische vrouwenbeweging vóór de natuurlijke bevalling in één klap zichtbaarheid. „Ik kreeg er veel klanten bij”, zegt verloskundige Maíra Libertad, die de schaarse thuisbevallingen begeleidt in Rio. Dat topmodel Gisele Bündchen twee keer thuis beviel, draagt bij aan de positieve beeldvorming.

Natuurlijk bevallen in het ziekenhuis neemt in Brazilië ook toe. Via internet vinden vrouwen snellere voorlichting. Groepen voor vrouwen die natuurlijk willen bevallen winnen aan populariteit. ‘Gehumaniseerd bevallen’, wordt het genoemd. „Had zo’n groep twee jaar geleden bestaan, dan had ik me nooit tot een keizersnede laten manen”, zegt Isabel Bastos, die zwanger is van haar tweede. „Ik roep vrouwen in heel Brazilië op weer baas te worden over hun eigen bevalling.”