Dokken voor foto van Erasmusbrug?

Morgen stemt het Europarlement over ‘vrijheid van panorama’: het recht architectuurfoto’s te publiceren.

Foto AP

Een foto van het Amsterdamse filmmuseum Eye, de Erasmusbrug in Rotterdam of Het Peerd van Ome Loeks in Groningen? Grote kans dat zo’n foto binnenkort niet meer gepubliceerd mag worden. In je album, oké, maar op heel veel andere plekken niet.

Morgen stemt het Europese Parlement over een aanbeveling inzake de ‘vrijheid van panorama’. Dit is het recht om zonder toestemming en zonder betaling foto’s te publiceren van kunstwerken en architectuur aan de openbare weg. De kans bestaat dat je straks voor gebruik van een beeld van Eye, de Erasmusbrug of Het Peerd van Ome Loeks toestemming moet vragen aan de architect of kunstenaar. Maar dat geldt ook voor een foto van de piramide bij het Louvre en de London Eye. Dit voorstel ligt op tafel om de makers van een gebouw of kunstwerk te beschermen tegen misbruik, en omdat eenzelfde regeling in Europa handig is.

‘Panoramavrijheid’ in Nederland

In Nederland werd de ‘vrijheid van panorama’ in 2004 ingevoerd. Sindsdien hoeven reclamemakers en uitgevers zich hier dus geen zorgen te maken over kunst- en bouwwerken die in hun uitingen in beeld komen. Hetzelfde geldt voor het Verenigd Koninkrijk en Duitsland. In Frankrijk, België en Italië heb je dan weer wél toestemming nodig voor het publiceren van beschermde bouwwerken of kunstuitingen aan de openbare weg.

Ook al gaat het alleen om beelden voor ‘commercieel gebruik’, eventuele inperking van de panoramavrijheid heeft verstrekkende gevolgen. Film- en documentairemakers zullen voor elk gebouw of standbeeld dat in hun producties te zien is, bij de architect of kunstenaar moeten aankloppen. Bij elke reclamefilm die aan de openbare weg is opgenomen, zal getoetst moeten worden of er geen beschermde beelden op staan. Stadsgidsen met foto’s van bouwwerken en beelden kunnen niet meer zomaar worden uitgegeven en een bedrijf dat op zijn website een mooie foto van de skyline van Rotterdam plaatst, loopt het risico dat één (of meer) van de architecten van de afgebeelde gebouwen zich zal melden voor een passende vergoeding.

Wikipedia maakt zich zorgen

Ook de vraag wat nu precies commercieel gebruik is, zal voor veel onzekerheid en discussie zorgen. Het eenvoudige vakantiekiekje op een privéwebsite loopt uiteraard geen gevaar omdat dit niet-commercieel gebruik is. Maar de grenzen zijn vaag. Valt gebruik van foto’s op Wikipedia onder commercieel gebruik?

Op de website van Wikipedia is te lezen dat de organisatie zich grote zorgen maakt en vreest dat straks een grote hoeveelheid materiaal verwijderd moet worden.

De Duitse Europarlementariër Julia Reda gaat zelfs nog een stapje verder door te stellen dat je zelfs met een vakantiefoto op Facebook al risico’s loopt. Volgens Reda, die actie voert tegen de beperking van panoramavrijheid, geeft elke Facebookgebruiker, door akkoord te gaan met de Algemene Voorwaarden, Facebook toestemming om zijn foto’s ook commercieel te gebruiken. Als hier beschermde gebouwen of kunstwerken op staan kan dit tot problemen met de rechthebbenden leiden, aldus Reda.

Ondertussen groeit in Europa het verzet tegen de voorgestelde aanpassingen. Een online petitie tegen de beperking van panoramavrijheid van de Duitse freelance fotograaf Nico Trinkhaus is inmiddels al door ruim 350.000 mensen getekend.

Mocht het Europese Parlement het voorstel morgen aannemen, dan is het nog niet meteen wet. De Europese Commissie bepaalt later dit jaar of zij de aanbeveling overneemt.