Europa treedt Grieken verdeeld tegemoet

Bondskanselier Merkel heeft zich inzake Griekenland in een positie geplaatst waaruit geen makkelijke uitweg is. Ze laat de zaak dus graag even op haar beloop.

„Als de euro mislukt, mislukt Europa.” De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft het de afgelopen tijd herhaaldelijk gezegd. Anderhalve week geleden nog, bij de zeventigste verjaardag van haar christen-democratische partij.

Terwijl om haar heen het verzet tegen Duitse steun voor de Grieken blijft groeien, juist ook binnen de gelederen van de CDU zelf, hield zij vol dat Europa niet kan zonder gemeenschappelijke waarden. Ze noemde eigen verantwoordelijkheid en onderlinge solidariteit de twee steunpilaren van Europa. En, zei ze, „als we ons vermogen tot het vinden van compromissen verliezen, is ook Europa verloren”.

Daarmee heeft ze zichzelf in een positie geplaatst waaruit geen gemakkelijke uitweg mogelijk is. Om de Bondsdag zo ver te krijgen dat die tot twee keer toe bereid was een steunpakket voor de Grieken goed te keuren, had ze steeds grotere woorden nodig en moest ze al haar prestige inzetten. En nu dreigt ze, zoals Der Spiegel deze week schrijft, alleen achter te blijven op de door de Grieken veroorzaakte puinhopen van Europa.

De vraag die steeds meer Duitsers openlijk stellen is, of Merkel niet zelf ook een deel van die puinhopen heeft gecreëerd. „Waar een wil is, is een weg”, hield Merkel de Bondsdag nog maar kort geleden voor, in het zoveelste debat over de Griekse crisis. De volgende dag schamperde de Frankfurter Allgemeine Zeitung in een commentaar, dat de Griekse wil ontbreekt, en daarmee de Duitse weg onbegaanbaar is geworden.

Merkel regeert graag door dingen op hun beloop te laten en af te wachten. Ze houdt weliswaar koers, maar wil tegelijkertijd de mogelijkheid open houden om via een achterdeurtje te ontsnappen. In eigen land heeft ze met die strategie al bijna tien jaar de macht weten te behouden. Maar de Grieken waren minder gevoelig voor haar hang naar compromissen. Premier Tsipras en de opgestapte minister Varoufakis hielden vooral het achterdeurtje van Merkel in het oog.

Is er nog een uitweg voor Merkel? De meeste commentatoren zijn het erover eens dat zij koste wat kost wil voorkomen dat ze de geschiedenisboeken in gaat als de kanselier die faalde in Europa. En in haar visie betekent dit, dat ze de Grieken bij de euro moet houden.

Bij het eerste steunpakket voor Griekenland was het volgens haar al ‘eens maar nooit weer’. Voorafgaand aan het tweede steunpakket in 2011, stapten critici naar het Constitutionele Hof in Karlsruhe om te eisen dat de redding van de euro niet ten koste mag gaan van de Duitse soevereiniteit. Ze kregen deels gelijk en wisten daarmee de macht van de Bondsdag te vergroten. Daarmee wist Merkel het nog één keer te redden en tientallen parlementsleden akkoord te laten gaan met wat zij noemden „het dictaat van Brussel om een nieuwe cheque voor Athene te tekenen”.

Maar een derde keer komt ze daar niet meer mee weg. Veel parlementariërs zeggen nu al openlijk dat ze een derde steunpakket voor de failliete Griekse economie zullen afwijzen. Zelfs van haar eigen minister van Financiën, Wolfgang Schäuble, krijgt ze amper nog steun.

In dat geval rest haar niets anders dan het vertrouwen vragen: als jullie dit pakket niet steunen, moet ik wel aftreden. Zo ver durft de CDU het waarschijnlijk niet te laten komen.

Het verklaart ook waarom Merkel er gisteren voor koos de zaak even op haar beloop te laten – de oude strategie waarin ze zich zo thuis voelt. „Na het besluit dat de Griekse burgers gisteren hebben genomen, ontbreken de voorwaarden voor nieuwe onderhandelingen over een nieuw steunpakket”, zei haar woordvoerder Steffen Seibert. Een eigen krachtsinspanning is volgens Seibert een voorwaarde voor Europese solidariteit. En hij voegde eraan toe: „De deur voor gesprekken blijft altijd open.” Dat is een andere deur dan premier Tsipras voor ogen heeft.