Avondje uit: even de bacteriën laten gloeien

Het is eenvoudiger geworden om legaal aan DNA te sleutelen. Scholen en culturele centra gaan ermee aan de slag.

Wie voor de lol een bacterie genetisch wil veranderen, kan binnenkort legaal aan de slag. Een cultureel centrum, Waag Society in Amsterdam, begint na de zomer met publieksworkshops waarin mensen met gentechnologie kunnen experimenteren. Vorige week kreeg het, als eerste cultureel centrum in Nederland, daarvoor een vergunning.

Mogelijk volgen er meer. Culturele centra en scholen kunnen sinds maart gemakkelijker een vergunning aanvragen om met genetisch gemodificeerde organismen te werken. Het loopt nog niet storm. Inmiddels hebben twee scholen en het cultureel centrum zo’n vergunning gekregen.

„We beginnen met twee experimenten: een bacterie glow in the dark maken en een bacterie een rode kleurstof laten produceren”, zegt initiatiefnemer Pieter van Boheemen van Waag Society.

Deze experimenten met genetische modificatie van de labbacterie E. coli zijn tegenwoordig vrij eenvoudig. Laboratoriumgroothandel Bio-Rad verkoopt practicumsetjes (‘kits’) van ruim honderd euro voor scholieren. Van Boheemen: „Na die eerste experimenten gaan we met bezoekers overleggen wat ze verder willen doen.”

Het zijn veilige proeven, aldus Carolien Roesink van het Bureau Genetisch Gemodificeerde Organismen van het RIVM. „Het gaat om de meest veilige werkzaamheden, met veilige organismen. Wij beoordelen elk experiment afzonderlijk.” Scholen die gentech-proefjes wilden doen, moesten voorheen vergunningen aanvragen bij het RIVM én bij de gemeente. De eisen waren haalbaar, maar toch begonnen scholen er nauwelijks aan. Tien scholen hebben zo’n vergunning ‘oude stijl’. De eisen zijn hetzelfde gebleven, maar de procedure is nu eenvoudiger.

Het Revius in Rotterdam is een van de scholen die een gentechpracticum gaan geven. Biologiedocent Joop Wolters gaat lichtgevende bacteriën maken, legt hij uit. „Na de zomer gaan we beginnen. Tot drie à vier jaar geleden werkten we zonder vergunning met zo’n kit, ik zal het maar eerlijk zeggen. Maar toen we hoorden dat het niet meer mocht, zijn we gestopt. Ik heb er zin in om weer te beginnen. Zo komen leerlingen zelf in aanraking met genetisch gemodificeerde organismen. Dit is heel aansprekend.”

Het Revius doet het practicum in een aparte ruimte – dat is verplicht. De technisch onderwijsassistent (toa) deed een cursus; Wolters houdt toezicht. En er zijn basale hygiëne-eisen, zoals een kapstok voor labjassen, een geschikte afvalbak en een apparaat om labspullen te steriliseren. Wolters: „Het zijn redelijk onschadelijke bacteriën, maar je wilt toch niet dat ze buiten terechtkomen.”

Particulieren kunnen in theorie ook een vergunning aanvragen, maar Roesink van het RIVM is terughoudend. „Ik zie niet in hoe een particulier voor een biologisch veiligheidsfunctionaris kan zorgen.”

Van Boheemen van Waag Society heeft plannen voor creatievere DNA-experimenten. „Ik zou willen werken met de nieuwe techniek CRISPR-CAS – misschien kunnen we daarmee binnen één vergunning allerlei verschillende DNA-modificaties aanbrengen.” Vergroot dat niet de kans dat er iets mis gaat? „Het is eerst de vraag of het technisch lukt. Maar ja, elke techniek kan voor verkeerde doeleinden gebruikt worden. Daar moeten we dan een discussie over voeren.”