Van ‘fuck EU’ tot ‘luister naar ons’

Verwachtingen van Grieken lopen uiteen. „Laten we het maar in ons eentje gaan proberen.”

Kostis Pagonis behoorde gisteren tot de winnaars, nu staat hij weer in de rij. Om half acht ’s ochtends is de mensensliert voor de Piraeus Bank in Thessaloniki al twintig Grieken lang. „Dat zal de komende tijd wel zo blijven”, zegt Pagonis. „Soms moet je een zware beslissing nemen ten gunste van de volgende generatie.”

Met zijn zoontje van vijf keek hij gisteren op tv naar feestvierende landgenoten in de grote steden. Pagonis (34) is niet iemand die de straat opgaat na een volksraadpleging. „Dit is gewoon democratie, het is duidelijk dat Europa nu naar ons moet luisteren.” Dan pint hij 50 euro – de opnamelimiet van 60 euro kan niet, want de briefjes van 10 en 20 zijn op – en gaat weer naar huis.

Het referendum is voorbij, maar de rijen voor de banken zijn niet weg. Het aantal geldautomaten waar nog cash in zit wordt iedere dag een beetje kleiner. En de drukte bij de overgebleven automaten een beetje groter. Niemand weet hoe lang er nog geld uit de muur blijft komen en of dat straks nog wel eurobiljetten zullen zijn. De nee-stem is een sprong in het diepe.

Wat nu?

Straatfeest

Iedereen op straat interpreteert de uitslag op zijn eigen manier. Pagonis rekent op een nieuwe deal met Europa in de komende dagen. Eentje zonder nieuwe bezuinigingen voor Griekenland, eentje die de Grieken eindelijk tegemoet komt. Natalia Michaelidou (24) denkt dat er wat anders gaat gebeuren. „Nu zullen we de eurozone eindelijk verlaten”, zegt de student elektrotechniek vrolijk. „Iedereen zal begrijpen dat dit een stem tegen de euro was.”

Met een bierblik in haar hand zong ze gisternacht overwinningsliederen bij de Witte Toren op de boulevard van Thessaloniki. Meer dan duizend mensen wapperden er met Griekse vlaggen. In de hoofdstad Athene was het feest nog veel massaler. Verkopers zetten er vliegensvlug kraampjes op met fluitjes, kebab en vlaggen.

Het nee van Griekenland voelt voor de inwoners van Thessaloniki niet alleen als een nee tegen het voorstel van de Eurogroep, maar ook als een nee tegen de hele Eurogroep. Of, zoals een vlaggenzwaaier bij de Witte Toren het verwoordt: „We hebben laten zien dat we niet bang zijn voor Europa.”

De afgelopen vijf jaar van crisisbestrijding samen met Europa is niet goed bevallen voor veel mensen. De economie kromp met een kwart. De werkloosheid steeg naar 25 procent, onder jongeren is het meer dan 50 procent. Het aantal mensen met psychische problemen nam toe, het aantal zelfmoorden ook. Als Europa dan voorstelt om de btw te verhogen, de vennootschapsbelasting op te krikken en ambtenaren te ontslaan, dan komt dat hard aan.

Dan maar eens zonder Europa proberen op te krabbelen. Ook al weet niemand precies hoe.

Bang voor de toekomst

Een kleine 3,6 miljoen mensen stemden nee. Maar er zijn ook ruim 2,2 miljoen mensen die ‘ja’ stemden. En zij maken zich grote zorgen. Want wie ja stemde, koos vooral voor de veiligheid van Europa. Die is nu onzeker.

Dorotheus Epeslidis, een 21-jarige student die spaart om deze zomer vijf dagen naar Duitsland en Nederland te kunnen, is bang. Bang dat er geen toekomst voor hem is in zijn eigen land. „Ik weet niet of ik mijn opleiding hier wel moet vervolgen. Want wat kan ik straks nog doen in dit land?”

Hij is ook bang dat zijn landgenoten verder verdeeld raken in twee groepen: een groep voor Europa, en een grotere tegen. Bijna al zijn vrienden stemden nee. Hij vindt het moeilijk om nu met ze te praten. Epeslidis: „Ik voel me als een gevangene in mijn eigen huis.”

De vrienden die het wel met hem eens zijn, vertrokken voor een groot deel naar het buitenland. Meer dan 200.000 Grieken emigreerden sinds het begin van de crisis. Epeslidis overweegt na de uitslag ook te vertrekken. Maar hij houdt van zijn land. „Ik wil niet weg, ik heb alles hier. Mijn ouders wonen hier.” Hij denkt dat de nee-stem van zijn land vooral een emotionele stem is, geen rationele.

Stemmen op gevoel, veel Grieken beamen dat ze het zo ervaarden. Kunstenaar Tassos Nikakis (55): „Het voelt alsof we een kolonie zijn van Europa.” Hij wil wel vrienden zijn met Europese landen, maar hij kan het niet. De strenge eisen die met de lening komen, die hebben het verpest. „Als je een vriend geld leent, dan vraag je toch ook geen rente?” Even later: „Fuck Europa, laten we het maar in ons eentje gaan proberen!”.

Wat de Grieken nu moeten gaan doen, weet hij ook niet. Maar Nikakis is niet bang. „Grieken zijn nooit bang. We hebben duizenden jaren aan geschiedenis. Niemand krijgt ons klein.”

Tegenover de Piraeus Bank in Thessaloniki waar Kostis Pagonis vanochtend zijn 50 euro pinde, duwen dertig ouderen elkaar aan de kant voor de deur van de Eurobank. Ze hebben geen bankpas. Zij staan buiten en hun geld ligt binnen. Maar de bankmedewerkers laten ze er niet in. Dan komt er een bankmedewerker in pak naar buiten om de ouderen toe te spreken. „Wie vrijdag of zaterdag geld gekregen heeft, kan vandaag niets opnemen”, zegt de man in pak. Een oude vrouw valt flauw en wordt door een gepensioneerde man op een plastic stoel gezet. Ze komt snel bij. Later deze week kan ze het nog een keer proberen.