Tegen de islam en vóór Duitse baby’s

Nieuwe leider AfD

Kan de Duitse populistische partij overleven als ze opschuift naar rechts?

Wat Frauke Petry betreft zou elke Duitse vrouw drie kinderen moeten krijgen. Foto EPA

Met de verkiezing van Frauke Petry tot partijleider, gaat de eurosceptische partij Alternative für Deutschland (AfD) een onzekere toekomst tegemoet. De scheikundige en moeder van vier kinderen heeft met succes partijoprichter en medevoorzitter Bernd Lucke opzij gezet en geeft de AfD een sterker anti-islamitisch karakter.

Aanvankelijk onderscheidde de nog maar twee jaar oude AfD zich vooral met haar eurokritische geluid, wat de middenpartijen in Duitsland, vooral de CDU van bondskanselier Angela Merkel, de stuipen op het lijf joeg. Maar al kort na de oprichting trok de partij ook anderen aan die zich tegen het establishment keerden.

Lucke moest daar weinig van hebben. Voor de gematigde, een tikkeltje saaie hoogleraar in de macro-economie, gehuwd met een studiegenoot en vader van vijf kinderen, gaf de AfD in de eerste plaats uiting aan het ongenoegen bij veel Duitsers over de rol van het land in Europa. Lucke (52) vond dat Merkel zich te gemakkelijk liet ringeloren door Brussel, zeker toen de euro onder druk kwam te staan en Merkel het ene steunpakket na het andere voor Griekenland goedkeurde. De econoom had vrijwel alleen economische argumenten.

Mislukte zakenvrouw

Voor Frauke Petry komt het verzet tegen de euro meer voort uit angst. Ze groeide uit tot spreekbuis van de nationaal-conservatieve vleugel van de partij. De veertigjarige scheikundige, mislukte zakenvrouw, getrouwd met een evangelische dominee, begon als onzichtbaar partijlid in Saksen. Maar ze werd al snel afdelingsvoorzitter en maakte meteen duidelijk dat haar rol daar niet zou eindigen. Ze werd een van de partijvoorzitters.

Petry spreekt minder over de euro en meer over de islam, die volgens haar niet thuishoort in Midden-Europa en in strijd is met de Duitse grondwet. Ze wil criminaliteit harder bestrijden, maar vraagt zich af of dat kan met open Europese grenzen. Ze bepleit een strengere abortuswetgeving om het Duitse geboortecijfer op te krikken. Eerder gaf ze al aan dat wat haar betreft elke Duitse vrouw drie kinderen zou moeten hebben.

Dat het anti-Europese sentiment in het oosten, waar Petry vandaan komt, nationalistische trekjes kreeg, vond de uit Hamburg afkomstige Lucke lastig. Hij verzette zich, maar verloor langzaam de greep op de partij. Lucke kon niet op tegen straatvechter-politici die op partijbijeenkomsten voor het oog van de televisiecamera’s de strijd met hem wilden uitvechten.

Het conflict culmineerde anderhalve maand geleden toen Lucke en de zijnen de vereniging Weckruf 2015 oprichtten. Lucke zei dat hij daarmee niets anders wilde dan het oorspronkelijke gedachtegoed van de AfD beschermen. Maar volgens Petry probeerde Lucke de partij voor zichzelf te kapen. Ze ontzegde hem de toegang tot de partijadministratie, uit vrees dat hij leden zou overhalen de partij te verlaten en met hem een nieuwe rechts-liberale beweging te beginnen. Daarmee deed Petry een definitieve greep naar de macht.

Lastige positie

Nu heeft ze zichzelf in een lastige positie gemanoeuvreerd. De meeste commentatoren geven de partij geen kans als die te veel naar rechts opschuift. Politicoloog Jürgen Falter zei gisteren tegen persbureau Reuters dat het snelle succes van de AfD kwam doordat de partij gematigde anti-Europeanen wist te verenigen met een groep die moeite heeft met de snelle maatschappelijke veranderingen en zich daardoor niet langer thuis voelde bij de CDU. Alleen door beide groepen aan te spreken, zonder te buigen naar de uiterst rechtse flank, is het volgens hem mogelijk om bij de verkiezingen in 2017 de kiesdrempel van 5 procent te slechten. Maar het is de vraag of de aanhangers van Petry zullen dulden dat ze naar het midden opschuift.

Bernd Lucke’s rol binnen de AfD lijkt uitgespeeld. Gisteren wilde hij nog niet zeggen of hij de partij verlaat – en wat dat betekent voor zijn lidmaatschap van het Europees Parlement. Misschien zal hij een nieuwe partij beginnen. Maar zonder de steun van de conservatieven die ‘zijn’ AfD hebben gekaapt, zal ook voor hem de kiesdrempel wellicht een onneembare horde zijn.