Grieken zijn nu net zo roekeloos als hun regering

Illustratie Marian Kamensky

Dit ‘nee’ geeft alle partijen ruimte, ook de crediteuren. Een ‘ja’ zou de andere eurolanden moreel hebben verplicht tot een akkoord in de onderhandelingen, schrijft hoogleraar Europees recht Luuk van Middelaar.

Zoals we in Nederland op de avond van de Tweede Kamerverkiezingen niet altijd weten wie in het Torentje belandt, zo zijn in Athene de stemmen wel geteld maar wordt de politieke uitslag pas de komende uren en dagen bepaald. Dat gebeurt ook in Frankfurt, Brussel, Berlijn, Parijs, Madrid en Den Haag. Behalve 11 miljoen Grieken wonen in de eurozone nog 320 miljoen mensen. De zaak gaat allen aan.

Velen in Europa hadden liever een referendum met het Griekse eurolidmaatschap als inzet – erin of eruit? Maar zo’n duidelijk antwoord zocht premier Tsipras niet; hij zou zich ermee klem hebben gezet. Hij sleepte het volk erbij, zweepte een week lang emoties op, riep Waardigheid, Democratie en No Pasaran, om zijn onderhandelmacht te vergroten. Dat is hem gelukt. En nu? Naar de letter van het veelbesproken stembiljet verwierpen de Grieken het laatste formele hulpaanbod van hun Europese crediteuren. Dit is een belangrijk politiek feit. Daarmee nemen ze namelijk de medeverantwoordelijkheid voor de roekeloze onderhandelstrategie van hun premier. Dit geeft alle partijen ruimte, ook de crediteuren.

Een ‘ja’ zou de andere eurolanden moreel hebben verplicht tot een akkoord in de onderhandelingen. Die verplichting ontbreekt nu. De Grieken stemden zelf ‘nee’ in het besef dat het op een mislukking kan uitdraaien. De sfeer was: erger kan het toch niet worden. Een op CNN geciteerde vrouw sprak van een keuze „tussen een zinkend schip en opgegeten worden door de haaien”. (Voor de goede orde: de haaien zijn EU en IMF; zij koos voor het zinkende schip.) Teneur bij het nee: liever waardigheid in armoede, dan gekoloniseerd door Europa. Het is een sentiment waar de EU deels debet aan is. Maar de links-populistische regering heeft deze gevoelens van nationale trots, ressentiment en slachtofferschap verder opgestookt – met ernstige gevolgen.

Lees verder (€)

Luuk van Middelaar is politiek filosoof in Brussel, NRC-columnist en hoogleraar Europees recht (Universiteit Leiden).